Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Erbaş/Er Adaylarında Sağlık Muayenesi: Genel Çerçeve
Uzman erbaş veya sözleşmeli erbaş/er olmak isteyen adayların öncelikle aşması gereken eşiklerden biri sağlık muayenesidir. Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesine katılacak personel adayları, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin Üçüncü Bölümü kapsamında ayrıntılı bir sağlık değerlendirmesine tabi tutulmaktadır. Bu değerlendirme sonucunda adaya "Uzman Erbaş veya Sözleşmeli Erbaş/Er Olur" ya da "Uzman Erbaş veya Sözleşmeli Erbaş/Er Olamaz" kararı verilmekte; kararın hukuka aykırı olduğunu düşünen adaylar itiraz ve yargı yoluna başvurabilmektedir.
Yönetmelik, yalnızca alım muayenelerini değil; özel ihtisas (komando, paraşüt, dalgıç vb.) muayenelerini, sözleşme yenileme muayenelerini, görev yapamaz raporlarını ve yeniden göreve dönüş süreçlerini de kapsayan bütünlüklü bir sistem öngörmektedir.
Hastalığınızın veya kırma kusuru değerlerinizin yönetmelik kapsamında nasıl değerlendirileceğini öğrenmek için büromuzun geliştirdiği TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği hastalık sorgulama ve boy-kilo değerlendirme motorunu kullanabilirsiniz.
Uzman Erbaş Sağlık Muayenesinde Yetkili Sağlık Kuruluşları Hangileridir?
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er adaylarının sağlık muayeneleri yalnızca TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşlarında yapılabilir. Adayların, komutanlığın yazılı sevki olmaksızın herhangi bir devlet ya da üniversite hastanesinden aldıkları raporların alım sürecinde geçerliliği bulunmamaktadır.
Uzman erbaş sağlık raporu için yetkili kuruluşa sevk, başvuruyu kabul eden komutanlık tarafından yapılmakta; adayların bu sevk belgesiyle belirlenen süre içinde ilgili hastaneye başvurmaları gerekmektedir.
Uzman Erbaş Sağlık Şartları: Temel Koşullar
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş/er adaylarında dört temel sağlık koşulu birlikte aranmaktadır:
- Kronikleşebilecek ya da zamanla artabilecek nitelikte bir hastalık bulunmamalıdır.
- Diskromatopsi (renk körlüğü veya renk görme bozukluğu) bulunmamalıdır.
- Her iki gözde ayrı ayrı, tashihli veya tashihsiz görme tam olmalıdır.
- Ruh sağlığı ve hastalıkları açısından tam sağlam olunmalıdır.
Bu dört koşulun tamamını karşılayan adaylar hakkında daha ileri değerlendirme yapılmakta; koşullardan birinin eksik olması durumunda ise doğrudan "Uzman Erbaş veya Sözleşmeli Erbaş/Er Olamaz" kararı verilebilmektedir.
Uzman Erbaş Göz Şartları: Kırma Kusuru ve Astigmatizma Sınırları
Uzman erbaş sağlık şartları arasında en çok merak edilen konulardan biri göz kusuru sınırlarıdır. Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre, temel koşulları taşıyan adaylardan kırma kusuru aşağıdaki sınırlar içinde kalanlar hakkında "Uzman Erbaş veya Sözleşmeli Erbaş/Er Olur" kararı verilir:
- Tashihle her bir gözde görme tam olmak şartıyla her bir gözde 1.00 diyoptriye kadar (1.00 dahil) miyopi veya hipermetropi,
- 1.00 diyoptriyi geçmeyen astigmatizma (mikst astigmatlarda mutlak değer esas alınır).
Yönetmelik, uzman erbaş göz şartları bakımından üç somut örnek içermektedir:
- -1.00(-1.00x90) → OLUR (kabul edilebilir)
- +1.00(-1.25x180) → OLAMAZ (kabul edilemez)
- -1.25x90 → OLAMAZ (kabul edilemez)
Adayların göz muayene bulgularını bu ölçütler çerçevesinde değerlendirmelerinde büromuzun TSK Sağlık Yeteneği sorgulama motorundan yararlanmaları kolaylık sağlayacaktır.
Yönetmelikte ayrıca, Personel Adaylarının Hastalıklara Göre Değerlendirme Çizelgesinin "Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Erbaş/Er Adayları Değerlendirme Sütunu"nda (A) diliminde (-) eksi işareti bulunanlar ile Hastalıklar Listesinin (B) ve (D) dilimlerinde yer alanlar hakkında "Olamaz" kararı verileceği düzenlenmektedir.
Uzman Erbaş Boy ve Kilo Şartları
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş/er alımlarında boy ve ağırlık değerlendirmesi yönetmelik ekindeki tabloya göre yapılmaktadır. Alımı gerçekleştiren komutanlıklar, tablodaki alt ve üst sınırları aşmamak kaydıyla kendi ihtiyaçlarına yönelik ek kısıtlama getirebilmektedir. Sözleşmeli erbaş ve er adaylarında ağırlık üst sınırı, tablodaki üst sınırın 10 kg üzerinde olabilmektedir. Bu sınırlar her alım döneminde yayımlanan broşürlerde duyurulmaktadır.
Boy ve kilo değerlerinizin uzman erbaş sağlık şartlarına uygunluğunu hızlıca öğrenmek için boy-kilo değerlendirme motorumuzu kullanabilirsiniz.
Uzman Erbaş Sağlık Muayenesinde Yapılan Laboratuvar ve Radyolojik Tetkikler
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre, uzman erbaş sağlık muayenesinde yetkili sağlık kuruluşunda tüm adaylara aşağıdaki tetkikler uygulanmaktadır:
- Akciğer grafisi, direkt üriner sistem grafisi
- HBsAg, Anti-HCV, Anti-HIV, VDRL
- Tam kan sayımı ve sedimantasyon
- Tam idrar muayenesi
- Kanda üre ve kreatinin, AST, ALT, ALP, bilirubinler, TSH, T3, T4, LDH, total kolesterol, trigliserit
- Açlık kan şekeri
- Ultrasonografi (tüm batın)
- EKG, ekokardiografi
- İlgili uzmanın talep ettiği diğer laboratuvar tetkikleri
Bu tetkiklerin kapsamı, diğer meslek gruplarına kıyasla oldukça geniştir. Herhangi bir tetkikte anormallik saptanması, hastalık dilimi değerlendirmesini doğrudan etkileyebilmektedir. Adayların muayene öncesinde mevcut sağlık kayıtlarını gözden geçirmeleri ve beklenmedik bulgulara karşı hazırlıklı olmaları önerilir.
Komando, Paraşüt ve Özel Kuvvetler Sağlık Şartları
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre, keskin nişancı, komando, paraşüt, özel harekât, özel kuvvetler, arama kurtarma ve kurtarma yüzücülüğü özel ihtisasları ile dalgıç ve kurbağa adam özel ihtisaslarına seçilecek personel için çok daha yüksek sağlık standardı öngörülmektedir.
Bu ihtisaslara seçilecek personelin tam sağlam olması veya hastalıklarının Hastalıklar Listesinin (A) diliminde bulunması gerekmektedir. Ancak aşağıdaki durumlar bu ihtisaslar için kesin engel oluşturmaktadır:
- 1.00 diyoptriyi aşan miyopi, hipermetropi veya astigmatizma ile diskromatopsi,
- Hava yolu hastalıkları kapsamında Hastalıklar Listesinin ilgili diliminde yer alan rahatsızlık,
- Psikiyatrik hastalık,
- Bağlı bulunulan kuvvetin piyade sınıfı veya jandarma/sahil güvenlik branşı için belirlenen rütbe sütununda (-) eksi ya da (×) çarpı işareti bulunan hastalık.
Halihazırda görevde olanlar bakımından ek bir eşik daha öngörülmüştür: Her bir gözde 3.00 diyoptriyi aşan miyopi veya hipermetropi ile 2.00 diyoptriyi geçen astigmatizma sahibi olanlar bu görevlere devam edemez. Denizaltı, dalgıç ve kurbağa adam özel ihtisasları yönetmeliğin ayrı bölümlerinde düzenlenmektedir.
Hastalığınızın komando veya paraşüt ihtisası bakımından nasıl değerlendirileceğini öğrenmek için sorgulama motorumuzu kullanabilirsiniz.
Sözleşmeli Erbaş ve Er Sözleşme Yenileme Muayenesi
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre, sözleşme yenileme muayenesinde Hastalıklar Listesinin (A) diliminde yer alan rahatsızlıkları tespit edilen uzman erbaşlar, sınıfları veya branşları dahilinde görevlerine devam edebilmektedir; bu durum doğrudan göreve son verilmesi sonucunu doğurmaz.
Sözleşmeli erbaş ve erler için sözleşme yenileme muayenesi kural olarak zorunlu değildir. Yalnızca amirin gerekli gördüğü veya personelin bizzat rahatsızlığını beyan ettiği hâllerde muayene yapılmaktadır. Muayene edilenlerden Hastalıklar Listesinin ilgili dilimlerinde yer alan rahatsızlıkları tespit edilenler de sınıfı veya branşı kapsamında görevine devam etmektedir.
Uzman Erbaş Görev Yapamaz Raporu: Hangi Hâllerde Verilir?
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre, Hastalıklar Listesinin (B) ve (D) dilimlerinde yer alan rahatsızlıklar ile (A) diliminde olmakla birlikte bağlı komutanlığın sınıflandırma çizelgesinin piyade sınıfı veya jandarma/sahil güvenlik branşı rütbe sütununda (-) işareti taşıyan hastalıkları bulunan personel hakkında "Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görev Yapamaz", "Jandarma Genel Komutanlığında Görev Yapamaz" veya "Sahil Güvenlik Komutanlığında Görev Yapamaz" kararı verilmektedir.
Kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği, ruh sağlığı ve sinir hastalıkları gibi uzun süreli tedavi gerektiren rahatsızlıklarda ise sağlık kurulunun lüzum göstermesi hâlinde personel, toplam üç yılı geçmemek üzere tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulabilmekte; bu süre zarfında ilişik kesilmemektedir. Terörle Mücadele Kanunu kapsamında bulunanlar bu düzenlemeden ayrık tutulmakta; hastalığı devam edenler ve kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılanlar hakkında ise Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri uygulanmaktadır.
Uzman Erbaş Yeniden Göreve Dönüş ve Kontrol Muayeneleri
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre, "Görev Yapamaz" kararı verilen uzman erbaşlar, ruhsal bozukluk tanısıyla ilişiği kesilenler hariç olmak üzere, yeniden göreve dönmek için bağlı bulundukları komutanlığa başvurabilmektedir. Komutanlıkça uygun görülen personel yetkili sağlık kuruluşuna sevk edilmekte; sağlık kurulu tarafından "Belirtilen Görevleri Yapar" veya "Belirtilen Görevleri Yapamaz" kararı verilmektedir. "Yapar" kararı, Sosyal Güvenlik Kurumu onayının ardından ilgili bakanlık onayıyla birlikte atamayı mümkün kılmaktadır.
Görevine devam eden uzman erbaşlar, yönetmelikte daha kısa bir süre belirlenmemişse, üç yılda bir yetkili sağlık kuruluşuna kontrol muayenesi için sevk edilmektedir. Sözleşme sürelerinin belirlenmesinde bu kontrol muayenelerinin sonuçları esas alınmaktadır.
Önemle belirtmek gerekir ki, "Görev Yapamaz" kararına yol açan hastalığı nedeniyle yeniden göreve başlayan ve sağlık kurulunun belirlediği çalışma süresinin dörtte birinden fazlasını istirahat hâlinde geçiren uzman erbaşların kurumla ilişiği, tekrar kontrol muayenesine gönderilmeksizin kesilmektedir.
Uzman Erbaşlıktan Astsubaylığa Geçiş ve Sözleşmeli Erlikten Uzman Erbaşlığa Geçişte Sağlık Şartları
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre, astsubay olmak için başvuran uzman erbaşlarda ruh sağlığı açısından tam sağlam olma koşuluyla, başvurdukları sınıf veya branşın ilgili rütbelerindeki sağlık yetenekleri aranmaktadır. Sınıfı ve branşı görevini yapacak sağlık yeteneklerine sahip olanlar hakkında "Muvazzaf Astsubay Olur" kararlı sağlık kurulu raporu düzenlenmekte; aksi hâlde "Muvazzaf Astsubay Olamaz" kararı verilmektedir.
Sözleşmeli erbaş/erlikten uzman erbaşlığa geçişte ise diskromatopsi bulunmaması ve ruh sağlığı açısından tam sağlam olunması şartı aranmaktadır. Bu koşulları sağlayanlar hakkında görevdeki uzman erbaşların sağlık ölçütleri uygulanmaktadır. Terörle Mücadele Kanunu kapsamında malul olup göreve devam eden uzman erbaşların sağlık durumları, göreve devam eden vazife malulü astsubayların sağlık yeteneklerine göre değerlendirilmektedir.
Uzman Erbaş Sağlık Raporu Kararlarına İtiraz ve Yargı Yolu
"Uzman Erbaş Olamaz" veya "Görev Yapamaz" kararına dayalı işlemlere karşı hukuki yollar kapalı değildir. Uzman erbaş sağlık raporu itirazı uygulamada genellikle iki aşamada ele alınmaktadır.
İlk aşamada, sağlık kurulu kararına tebliğ tarihinden itibaren üç iş günü içinde İl Sağlık Müdürlüğü aracılığıyla itiraz yoluna gidilebilmektedir. İtiraz üzerine aday, başka bir yetkili sağlık kuruluşuna sevk edilmektedir. İki raporun birbirinden farklı çıkması durumunda hakem hastane sürece dahil olmaktadır.
İtiraz sonucunda kararın hâlâ hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa idare mahkemelerinde iptal davası açılması mümkündür. Bu davalarda dikkat edilmesi gereken en önemli husus, dava açma süreleridir; işlemin niteliğine göre farklı süreler işleyebilmektedir. Hak kayıplarının önlenmesi açısından bu aşamada profesyonel hukuki destek alınması büyük önem taşımaktadır.
Hastalığınızın veya sağlık değerlerinizin yönetmelik kapsamında nasıl değerlendirileceğini öğrenmek ve itiraz sürecine hazırlıklı olmak için TSK Sağlık Yeteneği sorgulama motorumuzu kullanabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Renk körlüğü uzman erbaş olmaya engel midir?
Evet. Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre diskromatopsi yani renk körlüğü veya renk görme bozukluğu, uzman erbaş sağlık şartları arasında bulunmaması gereken mutlak koşullar arasındadır. Renk körlüğünün derecesi ne olursa olsun bu koşul aranmakta; aksi hâlde "Uzman Erbaş veya Sözleşmeli Erbaş/Er Olamaz" kararı verilmektedir.
Gözlük kullananlar uzman erbaş olabilir mi?
Tashihle her bir gözde görme tam olmak ve kırma kusuru belirlenen sınırlar içinde kalmak kaydıyla evet. Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre her gözde 1.00 diyoptriye kadar miyopi ya da hipermetropi ile 1.00 diyoptriyi geçmeyen astigmatizma, "Uzman Erbaş Olur" kararına engel değildir. Bu sınırların aşılması durumunda ise "Olamaz" kararı verilebilmektedir. Kırma kusuru değerlerinizi sorgulama motorumuzla hızlıca değerlendirebilirsiniz.
Sözleşme yenileme muayenesinde hastalık tespit edilirse uzman erbaş görevine devam edebilir mi?
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre uzman erbaşlar bakımından Hastalıklar Listesinin (A) diliminde yer alan bir rahatsızlığın tespiti, doğrudan göreve son verilmesi anlamına gelmemektedir. Personel sınıfı veya branşı dahilinde görevine devam edebilmektedir. Ancak (B) veya (D) diliminde yer alan hastalıklar ile ilgili rütbe sütununda (-) işareti taşıyan rahatsızlıklar farklı bir değerlendirmeye yol açmaktadır.
Uzman erbaşlar kaç yılda bir kontrol muayenesine tabi tutulur?
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre görevine devam eden uzman erbaşlar, daha kısa bir süre belirlenmemişse üç yılda bir yetkili sağlık kuruluşuna kontrol muayenesi için sevk edilmektedir. Kurtarma yüzücüsü uzman erbaşlar için de aynı süre öngörülmektedir.
Komando veya Özel Kuvvetler ihtisasına seçilmek için hangi sağlık şartları aranır?
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre Özel Kuvvetler Komutanlığı tim kadrolarına dış kaynaktan temin edilecek adayların tam sağlam olması ve diskromatopsi taşımaması gerekmektedir. Komando, paraşüt ve özel harekât sağlık şartları için de psikiyatrik hastalık bulunmaması, hava yolu hastalığının ilgili dilimde yer almaması ve göz kusurlarının 1.00 diyoptri eşiğini aşmaması şartları aranmaktadır. Hastalığınızın bu ihtisaslar bakımından nasıl değerlendirileceğini sorgulama motorumuzla öğrenebilirsiniz.
Olumsuz uzman erbaş sağlık kurulu kararına nasıl itiraz edilir?
Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre sağlık kurulu kararına tebliğ tarihinden itibaren üç iş günü içinde İl Sağlık Müdürlüğü aracılığıyla itiraz edilebilmektedir. İtiraz üzerine başka bir yetkili sağlık kuruluşuna sevk yapılmakta; iki rapor arasında uyumsuzluk bulunması hâlinde hakem hastane devreye girmektedir. İtiraz sonucunda da hukuka aykırılık devam ettiği düşünülüyorsa idare mahkemesinde uzman erbaş sağlık raporu iptali davası açılabilmektedir. Bu süreçte dava açma sürelerinin kaçırılmaması kritik önem taşımaktadır.
Sonuç: Uzman Erbaş Sağlık Şartları ve Hukuki Süreç
TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin Üçüncü Bölümü, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş/er adaylarından tutun görevdeki personelin sözleşme yenilemesine, özel ihtisas seçimine ve yeniden göreve dönüş süreçlerine kadar kapsamlı bir sağlık hukuku rejimi oluşturmaktadır. Uzman erbaş sağlık muayenesi sürecinde verilen kararların hukuki dayanağı, itiraz mekanizmaları ve yargı yoluna başvuru imkânları bu alandaki en kritik konuların başında gelmektedir. Olumsuz bir sağlık kurulu kararıyla karşılaşan adayların yasal süreler içinde itiraz hakkını kullanmaları ve gerektiğinde idari yargı yoluna başvurmaları, hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Hastalığınızın, uzman erbaş göz şartlarına ilişkin kırma kusuru değerlerinizin veya boy-kilo ölçümlerinizin TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında nasıl değerlendirileceğini hızlıca öğrenmek için büromuzun geliştirdiği TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği hastalık sorgulama ve boy-kilo değerlendirme motoruna başvurabilirsiniz.
