TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği İç Hastalıkları 2. Bölüm: Şeker Hastalığı, Kalp, Tansiyon ve Damar Hastalıkları (Madde 40–44) — Uzman Erbaş, Sözleşmeli Er, Subay ve Astsubay Adayları Rehberi 2026
Hızlı Özet — Madde 40–44 (2026 Güncel): Bu makalede TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği iç hastalıkları kapsamında diyabet ve metabolik hastalıklar (Madde 40), tiroit ve endokrin hastalıklar (Madde 41), kalp hastalıkları (Madde 42) ve damar hastalıkları (Madde 43) ele alınmaktadır. Tip 1 diyabet (D) diliminden kesin engeldir; Tip 2 kontrollü olsa dahi (B) diliminden engeldir. Tiroit bezinde 10 mm altındaki basit kolloidal kistler sağlam kabul edilir. Minimal kapak yetmezliği yalnızca öğrenci adayları için sağlam sayılır. Elenme halinde itiraz süresi tebliğden itibaren yalnızca 3 iş günüdür. Boy-kilo, kan hastalıkları ve romatoloji için 1. bölüm makalesini inceleyiniz.
Kendi durumunuzu madde, dilim ve statü bazında sorgulayın: TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracı →
EK-D Çizelgesi Nasıl Okunur?
Personel adayları (uzman erbaş, sözleşmeli er, subay adayı, astsubay adayı, öğrenci adayı) EK-D — Personel Adaylarının Hastalıklara Göre Değerlendirme Çizelgesi'ne göre değerlendirilmektedir. Görevdeki personel ise EK-Ç — Sınıflandırma veya Branş Belirleme Çizelgesi'ne göre değerlendirilmektedir. Bu iki çizelge birbirinden farklıdır.
⚡ EK-D Okuma Kuralı: (A) dilimi fıkrası karşısında (–) → engeldir. (+) → engel değildir. Fıkra EK-D'de hiç yer almıyorsa → engel değildir. (B) ve (D) dilimleri her durumda engeldir.
Şeker Hastalığı Askerlik Elenme Sebebi Mi? Tip 1 Diyabet TSK Yönetmeliği ve Endokrin Hastalıklar (Madde 40–41)
Madde 40 — Diyabet, Hiperglisemi ve Hiperürisemi: Tip 1 ve Tip 2 Ayrımı
Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca durumlar: Tip 1 diabetes mellitus, Tip 2 diabetes mellitus, MODY (gençlerde olgun başlangıçlı diyabet), reaktif hipoglisemi, insülinoma, adrenal yetmezliğe bağlı hipoglisemi, glukoz tolerans bozukluğu, prediyabet, primer hiperürisemi (gut hastalığı öncesi), sekonder hiperglisemiler.
? Tip 1 Diyabet = (D) Dilimi — Kesin Engel: Komplikasyon yapmamış Tip 1 diabetes mellitus, 2020 değişikliğiyle Madde 40 (D) dilimi 2. fıkraya eklenmiştir. Kan şekeri ilaç veya insülinle ne kadar iyi kontrol edilirse edilsin uzman erbaş, sözleşmeli er, subay ve astsubay adayları için kesin engeldir.
| Madde 40 — Fıkra | EK-D | Uzman Erbaş / Söz. Er | (1) Subay / Ast. | (2) Subay / Ast. |
|---|---|---|---|---|
| A/1 — DM'ye bağlı olmayan geçici hiperglisemi (tekrarlayan tetkikle ispatlanmış) | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/2 — Önemli şikayete sebep olmayan, kontrol edilebilen hafif hipoglisemi | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/3 — Glukoz tolerans bozukluğu / bozulmuş açlık glukozu (aşikar DM yok) | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/4 — Komplikasyonsuz, kontrollü primer hiperürisemi | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| B/2 — Tip 2 Diyabet (komplikasyonsuz, kontrollü) | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| D/2 — Tip 1 Diyabet (komplikasyonsuz) | — | ❌ Kesin Engel | ❌ Kesin Engel | ❌ Kesin Engel |
| D/3 — Komplikasyonlu Tip 1 veya Tip 2 Diyabet | — | ❌ Kesin Engel | ❌ Kesin Engel | ❌ Kesin Engel |
Madde 41 — Tiroit ve Endokrin Hastalıklar: Hipertiroidi Askerlik Engeli Mi?
Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca durumlar: Hipotiroidi (tedavi altında dahil), hipertiroidi/tirotoksikoz, Graves hastalığı, Hashimoto tiroiditi, tiroit nodülü, tiroit kisti, tiroit kanseri geçirmiş olgular, kriptorsizm (ameliyatlı), jinekomasti, guatr (basit ve nodüler), geç puberte, erkek veya kadın menopazu, kısmi tiroidektomi, hiperlipidemi ve fenilketonüri.
✅ 2023 Değişikliği — Tiroit Kolloidal Kist İstisnası: Tiroid bezinde saptanan 10 mm'nin altındaki basit kolloidal kistler sağlam kabul edilir. Bu ölçünün altındaki kolloidal kistler uzman erbaş, sözleşmeli er, subay ve astsubay adayları için engel oluşturmaz.
| Madde 41 — Fıkra | EK-D | Uzman Erbaş / Söz. Er | (1) Subay / Ast. | (2) Subay / Ast. |
|---|---|---|---|---|
| Sağlam sayılan: Tiroid bezinde < 10 mm basit kolloidal kist (2023) | Açıklama | ✅ Sağlam | ✅ Sağlam | ✅ Sağlam |
| A/1 — Çalışma gücünü bozmayan endokrin bezi hastalıkları: basit guatr, ötiroit nodüler guatr, jinekomasti, kriptorsizm ameliyatlısı, geç puberte, infertilite, kadın/erkek menopoz ve benzeri | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/2 — Fonksiyon bozukluğu yapmamış kısmi tiroidektomiler | (–) bazı sütun (+) | Değişken | Değişken | Değişken |
| A/3 — Psikojenik poliüri ve polidipsiler | (–) bazı sütun (+) | Değişken | Değişken | Değişken |
| A/4 — DM, hipotiroidi, karaciğer ve böbrek hastalıkları dışındaki idiyopatik hiperlipidemi ve sekonder hiperlipidemiler | (–) bazı sütun (+) | Değişken | Değişken | Değişken |
| B/1 — Kalıcı hipotiroidi, hipoparatiroidi; çalışma gücünü bozan iç salgı bezi kronik hastalıkları; aminoasit/glikojen depo hastalıkları; 6 ay tedaviye rağmen gerileyen hiperlipidemi (2024); 6 ay tedaviye rağmen gerileyen hipotiroidi (2024); 6 aydan uzun süreli tirotoksikozlar | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| D/1 — Tedaviye yanıt vermeyen endokrin bezi hastalıkları ve malign tümörleri; meme malign tümörleri; diabetes insipidus; fenilketonüri | — | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel |
Mitral Kapak Prolapsusu Askerliğe Engel Mi? Kalp ve Damar Hastalıkları (Madde 42–43)
Madde 42 — Kalp Hastalıkları: Minimal Kapak Yetmezliği, Ritim Bozuklukları, Hipertansiyon
Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca durumlar: Mitral kapak prolapsusu, bikuspid aorta, patent foramen ovale, interatrial septal anevrizma, sağ dal bloğu, preeksitasyon sendromları (WPW), vazovagal senkop, sinüs taşikardisi/bradikardisi, ventriküler prematüre atım, supraventriküler taşikardi, atriyal fibrilasyon/flutter, pacemaker, ICD, koroner arter hastalığı, hipertansiyon, miyokard infarktüsü, kardiyomiyopati, perikardit.
✅ Minimal Kapak Yetmezliği — Öğrenci Adayları İçin İstisna: Madde 42 (A) dilimi 1. fıkrası açıklaması uyarınca kardiyak fonksiyon bozukluğu yapmamış minimal kalp kapak yetmezlikleri askeri öğrenci adaylarında sağlam kabul edilir. Uzman erbaş, sözleşmeli er, subay ve astsubay adayları için EK-D'de (–) işaretli olduğundan bu muafiyet geçerli değildir.
| Madde 42 — (A) Dilimi Fıkrası | EK-D (Uzm. Erb.) | EK-D (1) Sub./Ast. | EK-D (2) Sub./Ast. |
|---|---|---|---|
| A/1 — Organik kalp hastalığına bağlı olmayan fizyolojik üfürümler (Minimal kapak yetmezliği öğrenci adayında sağlam kabul edilir) |
❌ (–) | ❌ (–) | ❌ (–) |
| A/2 — Otonom sinir sistemi bozuklukları: aşırı terleme, labil HT, postural hipotansiyon, vazovagal senkop, sinüzal taşikardi/bradikardi, nörosirkülatuar asteni | ❌ (–) | ❌ (–) | ❌ (–) |
| A/3 — Aritmiye neden olmayan preeksitasyon sendromları | ❌ (–) | ❌ (–) | ❌ (–) |
| A/4 — Fonksiyon bozukluğu yapmamış dekstrokardi, dekstropozisyon, situs inversus totalis | ❌ (–) | ❌ (–) | ❌ (–) |
| A/5 — Organik nedene bağlı olmadığı tetkiklerle gösterilmiş tam sağ dal blokları (öğrencide sağlam) | ❌ (–) | ❌ (–) | ❌ (–) |
| A/6 — EKO ile kalp hastalığı saptanmayan seyrek unifokal VPB, wandering atriyal pacemaker, seyrek atriyal/nodal ekstrasistoller | ❌ (–) | ❌ (–) | ❌ (–) |
| A/7 — Gradient yapmamış bikuspid aort, hemodinamik bozukluk yapmamış MVP, PFO, septal anevrizma, ≤1. derece kapak yetersizlikleri | ❌ (–) | ❌ (–) | ❌ (–) |
| A/8 — EFÇ ve kateter ablasyonu ile komplikasyonsuz ve nüks görülmeden tedavi edilmiş aritmiler | ❌ (–) | ❌ (–) | ✅ (+) |
? Yüksek Tansiyon Uzman Erbaşlık — Hipertansiyon Eşik Değerleri (Madde 42 B/1):
• 40 yaş ve altı: Bazal şartlarda ≥ 150/95 mmHg (istirahat sonrası da yüksek kalıyorsa)
• 40 yaş üstü: Bazal şartlarda ≥ 160/100 mmHg (istirahat sonrası da yüksek kalıyorsa)
Komplikasyonsuz hipertansiyon → (B) dilimi → Engel
Renal, serebral, göz veya kalp komplikasyonu varsa → (D) dilimi → Kesin Engel
Madde 43 — Damar Hastalıkları: Varis, Tromboz, Lenfödem, Arteriyel Hastalıklar
Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca durumlar: Varis (yüzeysel ve derin), venöz yetmezlik, posttromboflebitik sendrom, derin ven trombozu, pulmoner emboli öyküsü, Raynaud fenomeni, Buerger hastalığı (tromboanjitis obliterans), ateroskleroz obliterans, lenfödem, hemanjiom, arteriyovenöz fistül, Klippel-Trenaunay sendromu, vena kava sendromu, ulkus kruris.
| Madde 43 — Fıkra | EK-D | Uzman Erbaş / Söz. Er | (1) Subay / Ast. | (2) Subay / Ast. |
|---|---|---|---|---|
| A/1 — Hafif yüzeysel varisler, venöz yetmezlikler, yüzeysel venöz flebitler ve küçük anevrizmalar | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/2 — Trofik bozukluk yapmamış vazospastik damar hastalıkları (tedavili/tedavisiz) | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/3 — Komplikasyon yapmamış veya girişimsel yöntemlerle tam iyileşme sağlanmış iyi huylu damar tümörleri, vasküler malformasyonlar, AV fistüller | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/4 — Komplikasyon yapmamış lenfödem ve diğer lenf sistemi hastalıkları | (–) bazı (+) | Değişken | Değişken | Değişken |
| A/5,6,7 — Primer sütür ile müdahale edilmiş periferik damar yaralanmaları; küçük cerrahi/embolizasyonla tedavi edilmiş komplikasyonsuz damar hastalıkları; trofik bozukluk yapmamış vasküler torasik outlet sendromu | (–) bazı (+) | Değişken | Değişken | Değişken |
| B/1–9 — Trofik bozukluk yapmış varisler (3–6 cm hipertrofi), postflebitik sendrom, rekonstrüktif ameliyatla büyük damar tedavisi, komplikasyonlu lenfödem, Buerger hastalığı, iliak/femoral/aksiler ven trombozları, pulmoner emboli | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| D/1–9 — 6 cm+ hipertrofili trofik bozukluklu varisler; ileri trofik değişiklikli periferik damar hastalıkları; vena kava sendromları; 3 cm+ ulkus kruris; konjenital A-V fistüller; ileri lenfödem | — | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel |
Hastalığınızın madde, dilim, fıkra ve statü bazındaki değerlendirmesini öğrenmek için: TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracı →
Hastalığınızın madde, dilim, fıkra ve statü bazındaki değerlendirmesini öğrenmek için: TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracı →
Olumsuz Sağlık Raporu Sonrası Hukuki Yollar: İtiraz ve İptal Davası
? Sağlık Raporuna İtiraz Kaç Gün? — Kritik Uyarı:
Temin sürecindeki uzman erbaş, sözleşmeli er, subay adayı ve astsubay adayları için sağlık kurulu kararına itiraz süresi tebliğden itibaren yalnızca 3 (ÜÇ) İŞ GÜNÜDÜR. Bu süre hak düşürücüdür; geçirildiğinde itiraz hakkı tamamen yitirilir.
Bu bölümdeki olumsuz raporlara karşı özellikle şu durumlar itiraz ve dava gerekçesi oluşturabilmektedir: Madde 40'ta Tip 1 ve Tip 2 diyabet ayrımının hatalı yapılması; Madde 41'de tiroit bezindeki 10 mm altındaki kolloidal kist açıklama hükmünün uygulanmaması; Madde 42'de öğrenci adayları için minimal kapak yetmezliği sağlam sayılma istisnasının gözetilmemesi; Madde 42 (A) dilimi 8. fıkrada ablasyon sonrası nüks olmayan aritmiler için (2) subay/astsubay sütunundaki (+) işaretinin dikkate alınmaması; madde-dilim-fıkra kodlamasının hatalı yapılması. Görevdeki personel için itiraz süresi 30 gün; iptal davası için 60 gündür.
➡ Boy-Kilo, Kan, Romatoloji ve Böbrek Hastalıkları için: Bu makale TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin Madde 40–44 kapsamını ele almaktadır. Madde 32–39 (Boy-Kilo, Kan Hastalıkları, Romatoloji, Böbrek Hastalıkları, Bağışıklık) için hazırlanan 1. bölüm makalesine ulaşmak için: TSK İç Hastalıkları 1. Bölüm: Boy-Kilo, Kan ve Romatoloji Rehberi →
Sık Sorulan Sorular
1. Tip 2 diyabetim var, ilaçla kontrol altında. Uzman erbaş adayı olabilir miyim?
Hayır. Komplikasyon yapmamış ve kontrol altındaki Tip 2 diyabet Madde 40 (B) dilimi 2. fıkra kapsamındadır. İlaçla ya da diyetle kontrol altında olması durumu değiştirmez; uzman erbaş adayı dahil tüm statüler için engeldir.
2. Tip 1 diyabetim (insülin bağımlısı) var. Herhangi bir TSK statüsünde personel olabilir miyim?
Hayır. Komplikasyon yapmamış Tip 1 diabetes mellitus Madde 40 (D) dilimi 2. fıkra kapsamındadır ve tüm statüler için kesin engeldir. Kan şekeri ne kadar iyi kontrol edilirse edilsin bu değerlendirme değişmez.
3. Tiroidimde küçük bir kist var (8 mm). Uzman erbaş ya da sözleşmeli er adayı olabilir miyim?
Evet. 2023 değişikliğiyle eklenen Madde 41 Açıklama hükmüne göre tiroid bezinde saptanan 10 mm'nin altındaki basit kolloidal kistler sağlam kabul edilmektedir. 8 mm basit kolloidal kist uzman erbaş ve sözleşmeli er adayı için engel oluşturmaz.
4. Hashimoto tiroiditim var, hipotiroidi nedeniyle tiroit hormonu kullanıyorum. Subay ya da uzman erbaş adayı olabilir miyim?
2024 değişikliğiyle eklenen Açıklama-3 hükmüne göre 6 ay tedaviye rağmen gerileyen hipotiroidi (B) diliminden değerlendirilmektedir. Tedaviyle kontrol altına alınabilen tablolarda ise Madde 41 (A) dilimi 1. fıkra kapsamı ve EK-D işareti belirleyicidir; bireysel değerlendirme gerekmektedir.
5. Mitral kapak prolapsum var, komplikasyonsuz. Uzman erbaş adayı olabilir miyim?
Hayır. Komplikasyon yapmamış ve hemodinamik fonksiyon bozukluğu olmayan mitral kapak prolapsusu Madde 42 (A) dilimi 7. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı için engeldir. Öğrenci adayları için ise Madde 42 (A) dilimi 1. fıkrası Açıklama hükmü kapsamında minimal kapak yetmezliklerinde sağlam kararı verilebilmektedir.
6. Minimal kapak yetmezliği uzman erbaşlık için engel midir?
Evet. EK-D'de Madde 42 (A) dilimi fıkrası uzman erbaş sütununda (–) olarak işaretlendiğinden uzman erbaş adayı için engeldir. Yönetmeliğin açıklama hükmündeki "sağlam kabul edilir" istisnası yalnızca öğrenci adaylarına tanınmıştır.
7. Kalp pili (pacemaker) takılmış. Uzman erbaş adayı ya da sözleşmeli er adayı olabilir miyim?
Hayır. Pacemaker takılması Madde 42 (B) dilimi 7. fıkra kapsamındadır ve uzman erbaş adayı ile sözleşmeli er adayı dahil tüm statüler için engeldir. ICD takılması ise (D) dilimi 19. fıkra kapsamında kesin engeldir.
8. Yüksek tansiyonum var, ilaçla kontrol altında. Uzman erbaş ya da subay adayı olabilir miyim?
Hayır. 40 yaş ve altı için ≥150/95 mmHg, 40 yaş üstü için ≥160/100 mmHg komplikasyon yapmamış hipertansiyon Madde 42 (B) dilimi 1. fıkra kapsamındadır. İlaçla kontrol altında olsa dahi tüm statüler için engeldir.
9. Bacağımda ince varis var. Uzman erbaş ya da sözleşmeli er adayı olabilir miyim?
Hafif yüzeysel varisler Madde 43 (A) dilimi 1. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–)(–)(–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı ve sözleşmeli er adayı dahil tüm statüler için engeldir.
10. WPW (Wolff-Parkinson-White) sendromum var, aritmim yok. Uzman erbaş adayı ya da subay adayı olabilir miyim?
Aritmiye neden olmayan preeksitasyon sendromları Madde 42 (A) dilimi 3. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı ve subay adayı dahil tüm statüler için engeldir. Wolff-Parkinson-White sendromu (WPW, ritim bozukluğu ile) ise (B) dilimi 3. fıkra kapsamında değerlendirilmektedir.
11. Situs inversus totalisum var (organlar ters). Uzman erbaş adayı olabilir miyim?
Hayır. Fonksiyon bozukluğu yapmamış dekstrokardi, dekstropozisyon ve situs inversus totalis Madde 42 (A) dilimi 4. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı dahil tüm statüler için engeldir.
12. Sağlık raporuna itiraz süresi kaç gün? İtiraz usulü nedir?
Temin sürecindeki uzman erbaş, sözleşmeli er, subay adayı ve astsubay adayları için tebliğden itibaren 3 iş günüdür. Görevdeki personel için ise 30 gündür. İtiraz başka bir yetkili sağlık kurulunda yeniden muayene yapılmasını sağlar. Bu süre geçirildiğinde itiraz hakkı tamamen yitirilmektedir.
13. İç hastalığı gerekçesiyle uzman erbaş adayı ya da subay adayı olarak elendim. İdare mahkemesinde dava açabilir miyim?
Evet. Rapora dayanan idari işlem tebliğden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilmektedir. Özellikle "ertesi yıla bırakma" ön koşulunun yerine getirilmemesi, Madde 40'ta diyabet tür ayrımının hatalı yapılması, Madde 41'deki tiroit kisti açıklama hükmünün uygulanmaması, Madde 42'de öğrenci adayları için istisnai sağlam sayılma kuralının gözetilmemesi ve madde-dilim-fıkra kodlamasının hatalı yapılması gibi durumlar dava gerekçesi olabilmektedir. Mahkeme gerekli gördüğünde bağımsız bir sağlık kuruluşuna yeniden muayene için sevk yapabilmektedir.
14. WPW sendromu ablasyon ile tedavi ettirdim, nüks yok. Hangi statü için engel değildir?
Elektrofizyolojik çalışma ve kateter ablasyonu ile komplikasyonsuz ve nüks görülmeden tedavi edilmiş aritmiler Madde 42 (A) dilimi 8. fıkra kapsamındadır. EK-D'de bu fıkra uzman erbaş ve (1) subay/astsubay sütununda (–), ancak (2) subay/astsubay sütununda (+) işaretlidir. Dolayısıyla uzman erbaş adayı için engel oluştururken (2) numaralı subay/astsubay adayı için engel oluşturmamaktadır.
15. Hiperlipidemim (yüksek kolesterol) var, 6 ayı aşkın süredir ilaç kullanmama rağmen değerlerim normale dönmüyor. Uzman erbaş adayı olabilir miyim?
2024 değişikliğiyle Madde 41 (B) dilimi 1. fıkrasına eklenen Açıklama-2 hükmüne göre beslenme ve/veya lipid düşürücü ilaç kullanılmasına rağmen 6 ay boyunca gerilemeyen hiperlipidemiler (B) diliminden engel kapsamındadır. Uzman erbaş adayı dahil tüm statüler için engeldir.
Hastalığınızın EK-D veya EK-Ç kapsamında madde, dilim, fıkra ve statü bazında nasıl değerlendirileceğini TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız'dan sorgulayabilirsiniz.
Bu paylaşım genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her adayın durumu madde, dilim, fıkra ve statü bazında ayrıca değerlendirilmelidir.
