TSK, Jandarma ve Sahil Güvenlik'te Sinir Hastalıkları: Madde 10–14 Kapsamlı Değerlendirme Rehberi
Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personel alımında sinir sistemi hastalıkları, Sağlık Yeteneği Yönetmeliği EK-C Hastalıklar Listesi'nde Madde 10 ila 14 arasında düzenlenmektedir. Bu maddeler; santral sinir sistemi hastalıklarından epilepsiye, otonom sinir sistemi bozukluklarından kafatası anomalilerine uzanan geniş bir yelpazede değerlendirme yapmaktadır. Beyin tümörü, hidrosefali, epilepsi, migren, Parkinson, multipl skleroz (MS), periferik nöropati, yüz felci, araknoid kist gibi çok sayıda hastalık bu maddeler kapsamına girmektedir.
Kendi durumunuzu madde, dilim ve statü bazında değerlendirmek için TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız'ı kullanabilirsiniz.
Değerlendirme Sistemi: Adaylar İçin EK-D, Görevdeki Personel İçin EK-Ç
Personel adayları (uzman erbaş, sözleşmeli er, subay adayı, astsubay adayı, öğrenci adayı) EK-D — Personel Adaylarının Hastalıklara Göre Değerlendirme Çizelgesi'ne göre değerlendirilmektedir. Görevde olan personel ise EK-Ç — Sınıflandırma veya Branş Belirleme Çizelgesi'ne göre değerlendirilmektedir. Bu iki çizelge birbirinden farklıdır.
EK-D'yi okurken şu kurallar geçerlidir: (A) dilimi fıkrası karşısında (–) işareti varsa → o statü için engeldir. (+) işareti varsa → engel değildir. Fıkra EK-D'de hiç yer almıyorsa → EK-D'nin açıklama hükmü gereğince engel değildir. (B) ve (D) dilimleri her durumda engel oluşturur, çizelgede ayrıca yer almaz.
Madde 10 — Santral Sinir Sistemi Hastalıkları
Beyin, omurilik, beyin zarları (dura, araknoid ve benzeri) ile bu yapılara ait damarların hastalıkları bu madde kapsamında değerlendirilmektedir. Madde 10, santral sinir sistemi (SSS) patolojilerini fonksiyon bozukluğunun derecesine göre sınıflandırmaktadır. Önemli bir ayrıntı olarak, vasküler patolojiler ve tümörler bu maddenin (A) diliminde değil, (B) diliminde ele alınmaktadır.
Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca hastalık ve durumlar şunlardır: araknoid kist (beyin kisti), hidrosefali (su kafası), Arnold-Chiari malformasyonu, arteriovenöz malformasyon (AVM), kavernöz hemanjiom (kavernöm), anevrizma, beyin ve omurilik iyi huylu tümörleri, siringomiyeli (omurilik kisti), serebral infarkt sekeli (inmeden kalan hasar), ensefalit sekeli, menejit sekeli, beyin apsesi sekeli ve benzeri intrakraniyal patolojiler.
(A) dilimi — 1. fıkra: Santral sinir sisteminin ya da örtülerinin ve vasküler yapılarının (vasküler patolojiler ve tümörler hariç) hafif derecedeki fonksiyon bozuklukları ya da sekelleri. Bu fıkra kapsamında özellikle şu durumlar değerlendirilir: Nörolojik veya psikiyatrik bulgu vermeyen Arnold-Chiari malformasyonu, nörolojik veya psikiyatrik bulgu vermeyen hidrosefali ve tüm intrakraniyal araknoid kistler. Önemli ek açıklama (2020): Fonksiyon bozukluğu yapmamış hafif düzeydeki fizyolojik tremor (titreme), dış kaynaktan alınan subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile öğrenci alımına engel teşkil etmez.
(B) dilimi — 1. fıkra: Santral sinir sisteminin, örtülerinin ve vasküler yapılarının orta derecede fonksiyon bozukluğu yapan hastalıkları ya da sekelleri; santral sinir sisteminin tedavi edilmiş veya edilmemiş arteriovenöz malformasyon, kavernöz hemanjiom, anevrizma ve iyi huylu tümörleri. Bu fıkra kapsamında ayrıca; nörolojik veya psikiyatrik bulgu veren intrakraniyal araknoid kistler, Evan's oranı yüzde otuzdan fazla olan hidrosefali, nörolojik veya psikiyatrik bulgu veren hidrosefali, şant ameliyatı ile düzeltilmiş hidrosefali, radyolojik olarak gösterilen siringomiyeli ve kafatası kemiklerinin santral sinir sistemine bası yapan iyi huylu tümörleri de bu fıkra kapsamında değerlendirilmektedir. (D) dilimi — 1. fıkra: Santral sinir sisteminin, örtülerinin ve vasküler yapılarının ileri derecedeki fonksiyon bozuklukları ya da sekelleri; sekel bırakmış veya tedavi edilemeyen AVM, anevrizma ve tümörler; kalıcı nörolojik defisit yapmış hidrosefali, siringomiyeli ve araknoid kistler; kötü huylu patolojiler.
EK-D değerlendirmesi: Madde 10 (A) dilimi 1. fıkra, her üç statü sütununda da (–) olarak işaretlenmiştir. Bu nedenle hafif fonksiyon bozukluğu veya bulgu vermeyen araknoid kist ve hidrosefali gibi tablolar (A) diliminde yer alsa dahi tüm adaylar için engeldir. Yalnızca fizyolojik tremor için 2020'de eklenen açıklama kapsamında engel oluşturmama istisnası getirilmiştir.
| Madde 10 — Fıkra | EK-D İşareti | Uzman Erbaş / Söz. Er | (1) Subay / Ast. | (2) Subay / Ast. |
|---|---|---|---|---|
| A/1 — SSS hafif fonksiyon bozukluğu/sekeli; bulgu vermeyen araknoid kist, hidrosefali, Arnold-Chiari | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/1 — İstisna: Fonksiyon bozukluğu yapmamış hafif fizyolojik tremor (2020 ek açıklaması) | Açıklama hükmü | ✅ Engel değil | ✅ Engel değil | ✅ Engel değil |
| B/1 — Orta derecede fonksiyon bozukluğu; AVM, kavernöm, anevrizma, iyi huylu tümör; bulgu veren hidrosefali, şantlı hidrosefali, siringomiyeli | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| D/1 — İleri fonksiyon bozukluğu; kalıcı nörolojik defisit; kötü huylu tümörler; tedavisiz AVM, anevrizma | — | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel |
Bu madde kapsamında değerlendirilebilecek diğer durumlar: Serebral infarkt (geçirilmiş inme) sekeli, travmatik beyin hasarı sekeli, viral ensefalit ve bakteriyel menenjit sonrası kalıcı bulgular, nöronal migrasyon bozuklukları, agenezi ve hipoplazi gibi konjenital beyin anomalileri, kraniyal sinir tümörleri (akustik nörinom/vestibüler schwannom gibi), kraniofarenjiyom ve benzeri sellar bölge tümörleri. Bunların tümünde belirleyici olan fonksiyon bozukluğunun derecesidir.
Madde 11 — Periferik Sinir Hastalıkları ve Kas Hastalıkları
Merkezi sinir sisteminin dışında kalan, yani kollar, bacaklar ve gövdeye uzanan periferik sinirlerin hastalıkları ile bu sinirlerle ilişkili kas hastalıkları bu madde kapsamındadır. Önemli bir kural olarak, spinal kord ya da sinir kökü basısına neden olan veya foramende daralma yapan lezyonlar bu madde kapsamında değil, Hastalıklar Listesi'nin 63. maddesi kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca hastalıklar: periferik nöropati (diyabetik nöropati, alkolik nöropati ve benzeri), mononöropati (tek sinir tutulumu — örneğin karpal tünel sendromu), polinöropati (çok sayıda sinir tutulumu), myopati (kas hastalıkları), myastenia gravis, Guillain-Barré sendromu (GBS) sekeli, Charcot-Marie-Tooth hastalığı (kalıtsal motor-duyusal nöropati), Bell palsisi (yüz siniri tutulumu), brakiyal pleksopati, lumbossakral pleksopati, sinir yaralanması sekelleri ve benzeri periferik sinir ve nöromüsküler hastalıklar.
(A) dilimi — 1. fıkra: Periferik sinir sisteminin hafif derecedeki fonksiyon bozuklukları ya da sekelleri. 2. fıkra: Sinir sistemi ile ilgili kas hastalıklarının hafif derecedeki fonksiyon bozuklukları ya da sekelleri. (B) dilimi — 1. fıkra: Periferik sinir sisteminin fonksiyon bozukluğu yapmış parsiyel lezyonları. 2. fıkra: Sinir sistemi ile ilgili kas hastalıklarının fonksiyon bozukluğu yapmış parsiyel lezyonları. (D) dilimi — 1. fıkra: Periferik sinir sisteminin tedavisi imkânsız total lezyonları. 2. fıkra: Sinir sistemi ile ilgili kas hastalıklarının tedavisi imkânsız lezyonları.
EK-D değerlendirmesi: Madde 11 (A) dilimi 1. ve 2. fıkraların her ikisi de her üç statü sütununda (–) olarak işaretlenmiştir. Hafif düzeyde fonksiyon bozukluğu veya sekeli bulunsa dahi tüm adaylar için engeldir.
| Madde 11 — Fıkra | EK-D İşareti | Uzman Erbaş / Söz. Er | (1) Subay / Ast. | (2) Subay / Ast. |
|---|---|---|---|---|
| A/1 — Periferik sinir sistemi hafif fonksiyon bozukluğu/sekeli | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/2 — Kas hastalıklarının hafif fonksiyon bozukluğu/sekeli | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| B/1 — Periferik sinir sistemi parsiyel lezyon (fonksiyon bozukluğu ile) | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| B/2 — Kas hastalıkları parsiyel lezyon | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| D/1 — Periferik sinir sistemi tedavisi imkânsız total lezyon | — | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel |
| D/2 — Kas hastalıkları tedavisi imkânsız lezyon | — | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel |
Bu madde kapsamında değerlendirilebilecek diğer durumlar: Diyabetik polinöropati, alkolik nöropati, toksik nöropati, herediter spastik paraparezi (spinal köklere bası yoksa), musküler distrofi (Duchenne, Becker, limb-girdle ve benzeri), miyotonik distrofi, Lambert-Eaton miyastenik sendromu, dermatomiyozit ve polimiyozit sekeli, porfiriye bağlı nöropati. Karpal tünel sendromu ameliyat edilmiş ancak tam fonksiyon geri dönmemiş tablolar da bu madde kapsamında değerlendirilebilir.
Madde 12 — Epilepsi ve Paroksismal Sinir Sistemi Hastalıkları
Epilepsi (sara/nöbet hastalığı) ve benzeri paroksismal beyin hastalıkları bu madde kapsamında değerlendirilmektedir. Madde 12, bu alanda oldukça ayrıntılı bir sınıflandırma yapmakta ve yalnızca kesin epilepsi tanısı konulmuş vakaların değil, daha hafif paroksismal tabloların da nasıl ele alınacağını düzenlemektedir.
Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca hastalıklar ve durumlar şunlardır: Epilepsi (grand mal, petit mal, absans nöbeti, fokal epilepsi, jeneralize epilepsi, temporal lob epilepsisi, frontal lob epilepsisi ve benzeri tüm epilepsi tipleri), EEG bozuklukları, senkop (bayılma), konvülziyon, febril konvülziyon sekeli, psödoepilepsi (psikojenik nöbet), narkolepsi (bu madde kapsamında değil, Madde 18'de ele alınmaktadır), vazovagal senkop ve benzeri paroksismal durumlar.
(A) dilimi — 1. fıkra: Epilepsiler dışında kalan sinir sisteminin hafif derecedeki paroksismal hastalıkları. Komplikasyon yapmamış baş ağrıları sağlam kabul edilir. 2. fıkra: Klinik ve laboratuvar bulgular normal olup da EEG'de belirgin bulgular (fokal veya jeneralize diken, keskin dalga, kompleksler, fokal veya jeneralize yavaş aktivite) gösterenler. Önemli istisna: Bayılma öyküsü olmayan ancak non-spesifik EEG anormalliği bulunanlar sağlam kabul edilir. 3. fıkra: Anamnez ve klinik bulgularla kesin epilepsi tanısı konulamayan, spesifik EEG bulgusu olmayan paroksismal bayılmalar. 4. fıkra: Spesifik EEG veya görüntüleme bulgusu olmayan, ancak anamnez veya tıbbi belgelerden nöbetlerinin seyrek olduğu anlaşılan epileptik hastalar.
Madde 12/A kapsamında özel not (2024 düzenlemesi): Bu hastalığı olanlar Özel Kuvvetler Tim Kadrolarına seçilemezler. Görevde olanlar da göreve devam edemezler. Bu kural yalnızca Madde 12 (A) dilimi kapsamındaki tablolar için geçerli olup diğer Özel Kuvvetler kısıtlamalarından farklı olarak görevdekileri de kapsamaktadır.
(B) dilimi — 1. fıkra: Nöroloji uzmanı tarafından nöbeti gözlenen veya video kayıtlarına göre epileptik olduğu anlaşılan tüm epileptik nöbetler. 2. fıkra: Anamnezi epilepsi ile uyumlu olan ve bu tanıyla takip ve tedavi edildiğini belirten, nöroloji uzmanına kesin fikir veren resmi sağlık kuruluşlarından alınan onaylı rapor ile epilepsi tanısı konulmuş, takip ve tedavi edilmekte olan hastalar. 3. fıkra: Anamnezi epilepsi ile uyumlu olup EEG'sinde spesifik bulgu olan hastalar. (D) dilimi — 1. fıkra: İlaca dirençli epileptik nöbetleri olan hastalar.
EK-D değerlendirmesi: Madde 12 (A) dilimi 1. fıkra EK-D çizelgesinde hiç yer almamaktadır → engel değildir. (A) dilimi 2., 3. ve 4. fıkralar ise her üç statü sütununda da (–) olarak işaretlenmiştir → bu üç fıkra tüm adaylar için engeldir. Ancak 2. fıkraya ilişkin önemli bir ayrıntı mevcuttur: Yönetmelik metnindeki açıklama hükmü, bayılma öyküsü olmayan ancak non-spesifik EEG anormalliği bulunanların sağlam kabul edileceğini açıkça belirtmektedir. Dolayısıyla EEG'de belirgin bulgu olsa dahi bayılma öyküsü yoksa ve EEG bulgusu non-spesifik nitelikteyse sağlam sayılmaktadır; bu kişiler 2. fıkra kapsamına girmemektedir. Fıkranın uygulanabilmesi için EEG'deki bulgunun spesifik (fokal veya jeneralize diken, keskin dalga, kompleks gibi) nitelikte olması gerekmektedir.
| Madde 12 — Fıkra | EK-D İşareti | Uzman Erbaş / Söz. Er | (1) Subay / Ast. | (2) Subay / Ast. |
|---|---|---|---|---|
| A/1 — Epilepsi dışı hafif paroksismal hastalıklar; komplikasyonsuz baş ağrıları sağlam | Çizelgede yok | ✅ Engel değil | ✅ Engel değil | ✅ Engel değil |
| A/2 — EEG'de spesifik bulgu (fokal/jeneralize diken, keskin dalga) + klinik normal İstisna: Bayılma öyküsü olmayan + non-spesifik EEG → sağlam (açıklama hükmü) |
(–)(–)(–) | ❌ Engel (non-spesifik + bayılma yok → ✅ sağlam) |
❌ Engel (non-spesifik + bayılma yok → ✅ sağlam) |
❌ Engel (non-spesifik + bayılma yok → ✅ sağlam) |
| A/3 — Kesin epilepsi tanısı konulamayan, spesifik EEG bulgusu olmayan paroksismal bayılmalar | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/4 — Spesifik EEG/görüntüleme bulgusu yok, seyrek nöbet öyküsü olan epileptik hastalar | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| B/1,2,3 — Uzman tarafından nöbeti gözlenen, resmi rapor ile epilepsi tanısı alan veya spesifik EEG bulgulu epileptikler | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| D/1 — İlaca dirençli epileptik nöbetler | — | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel |
Bu madde kapsamında değerlendirilebilecek diğer durumlar: Febril konvülziyon geçirmiş ve şu an nöbet olmayan tablolar (fıkra bazında değerlendirilir), psikojenik (non-epileptik) nöbet, hipoglisemiye bağlı konvülziyon sekeli, travma sonrası epilepsi, post-inme epilepsi, alkol yoksunluk nöbeti. Ilaç tedavisi altında uzun süredir nöbet geçirmemiş olmak epilepsi tanısını ortadan kaldırmamaktadır; resmi tanı belgesi varsa (B) diliminden değerlendirilmektedir.
Madde 13 — Otonom Sinir Sistemi Hastalıkları
Kalp atış hızı, kan basıncı, sindirim, terleme gibi istemsiz vücut fonksiyonlarını düzenleyen otonom (bitkisel) sinir sisteminin hastalıkları bu madde kapsamındadır. Refleks sempatik distrofi ise hastalığın yerine ve şekline göre Hastalıklar Listesi'nin 43., 58. ve 64. maddelerine göre ayrıca değerlendirilmektedir.
Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca hastalıklar: Ortostatik hipotansiyon (ayağa kalktığında kan basıncı düşmesi), Horner sendromu, hiperhidroz (aşırı terleme), anhidroz (terleme yokluğu), nörojenik mesane, otonom nöropati (diyabetik otonom nöropati ve benzeri), Raynaud fenomeni (parmak damarlarının soğukta kasılması), erektil disfonksiyonun nörojenik formu, postür al taşikardi sendromu (POTS), kompleks bölgesel ağrı sendromu (CRPS/refleks sempatik distrofi) ve benzeri otonom sinir sistemi bozuklukları.
(A) dilimi — 1. fıkra: Otonom sinir sisteminin hafif ve orta derecedeki hastalık ya da fonksiyon bozuklukları. (B) dilimi — 1. fıkra: Refleks sempatik distrofi (hastalığın yeri ve şekline göre Madde 43, 58 ve 64'e göre işlem yapılır). (D) dilimi — 1. fıkra: Otonom sinir sisteminin ileri derecedeki hastalık ya da fonksiyon bozuklukları.
EK-D değerlendirmesi: Madde 13 (A) dilimi 1. fıkra her üç statü sütununda da (–) olarak işaretlenmiştir. Hafif ve orta derecedeki otonom sinir sistemi bozuklukları dahi tüm adaylar için engeldir.
| Madde 13 — Fıkra | EK-D İşareti | Uzman Erbaş / Söz. Er | (1) Subay / Ast. | (2) Subay / Ast. |
|---|---|---|---|---|
| A/1 — Otonom sinir sistemi hafif ve orta derecede hastalık/fonksiyon bozukluğu | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| B/1 — Refleks sempatik distrofi (CRPS) — ayrıca Md. 43, 58, 64'e göre | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| D/1 — Otonom sinir sistemi ileri derecede hastalık/fonksiyon bozukluğu | — | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel |
Madde 14 — Kafatası (Kranium) Hastalıkları ve Anomalileri
Kafatası kemiklerinin şekil bozuklukları, kafatası defektleri (delik veya eksik kemik), kafatası içindeki yabancı cisimler, trepanasyon (kafatası delme ameliyatı) ve travmatik kökenli kafatası lezyonları bu madde kapsamında değerlendirilmektedir. Bu madde, nörolojik bulgu varlığı veya yokluğunu temel kriter olarak almaktadır.
Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca durumlar: Kafatası kırığı sekeli, kraniotomi (beyin ameliyatı için açılan kafatası) sekeli, kranioplasti (kafatası onarım ameliyatı), kraniektomi (kafatası kemiği çıkarma) sekeli, kafatası içinde kalmış mermi veya şarapnel parçaları, kraniostenoz (kafatası sütürlerinin erken kapanması), posttravmatik ensefalomalazie (beyin yumuşaması), plagiosefalı, skafosefali, oksisefali gibi kafatası şekil bozuklukları.
(A) dilimi — 1. fıkra: Görünümü bozmayan, direkt bakışta hemen fark edilmeyen kraniumun minimal şekil bozuklukları. Bu fıkranın öğrenci olmaya engel teşkil etmeyeceği yönetmelikte açıkça belirtilmiştir. 2. fıkra: Nörolojik ve psikiyatrik semptom ve bulgu vermeyen ve ameliyat endikasyonu olmayan kranium içi yabancı cisimler. 3. fıkra: Teşhis ve tedavi amacıyla yapılmış, nabazanı olmayan, fibröz kal teşekkül etmiş trepanasyonlar. 4. fıkra: Nörolojik ve psikiyatrik semptom ve bulguları olmayan, kraniumun her iki laminasını ilgilendiren, toplamı 8 cm² veya daha az olan fibrözkal teşekkül etmiş ya da ameliyatla tamir edilmiş kemik defektleri.
(B) dilimi — 1. fıkra: Hafif derecede nörolojik ve psikiyatrik semptomları olan kafatası içi yabancı cisimler. 2. fıkra: Kraniumda 8 cm²'den büyük olan kraniotomiler ve kranioplasti ile kapatılmış kraniektomiler (EEG ve nörolojik bulgu vermeyenler). 3. fıkra: Ağır kafa travması sonrası oluşan ve nörolojik-psikiyatrik bulgu vermeyen posttravmatik ensefalomalazie. (D) dilimi — 1. fıkra: Başlık taşımaya engel olan ve görünüşü çok bozan kafatası şekil bozuklukları. 2. fıkra: Nörolojik ve psikiyatrik semptomları olan kafatası defektleri veya malign lezyonlara bağlı her türden kemik defekti. 3. fıkra: Nörolojik ve psikiyatrik semptom ve bulgularla birlikte kraniostenozisler. 4. fıkra: Orta ve ağır derecede nörolojik-psikiyatrik semptomlarla birlikte kafatası içi yabancı cisimler. 5. fıkra: Ağır kafa travması sonrası oluşan ve nörolojik-psikiyatrik bulgu veren posttravmatik ensefalomalazie.
EK-D değerlendirmesi: Madde 14 (A) dilimi 1. fıkra EK-D çizelgesinde hiç yer almamaktadır → engel değildir. (A) dilimi 2., 3. ve 4. fıkralar ise her üç statü sütununda da (–) olarak işaretlenmiştir → bu üç fıkra tüm adaylar için engeldir. Özetle: Minimal görünüm bozukluğu olan kafatası anomalisi (A/1) engel değildir; kafatası içi yabancı cisim, trepanasyon sekeli ve kafatası kemik defekti (A/2, A/3, A/4) ise semptom olmasa dahi engeldir.
| Madde 14 — Fıkra | EK-D İşareti | Uzman Erbaş / Söz. Er | (1) Subay / Ast. | (2) Subay / Ast. |
|---|---|---|---|---|
| A/1 — Minimal kafatası şekil bozukluğu (görünümü bozmayan, fark edilmeyen) | Çizelgede yok | ✅ Engel değil | ✅ Engel değil | ✅ Engel değil |
| A/2 — Nöropsi. bulgu/ameliyat endikasyonu olmayan kafatası içi yabancı cisim | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/3 — Nabazansız, fibröz kal teşekkül etmiş trepanasyon | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| A/4 — Nöropsi. bulgu yok, ≤ 8 cm² kafatası kemik defekti (fibröz veya tamir edilmiş) | (–)(–)(–) | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| B/1 — Hafif nöropsi. semptomlu kafatası içi yabancı cisim | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| B/2 — > 8 cm² kraniotomi veya kranioplasti (EEG ve nörolojik bulgu yok) | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| B/3 — Ağır kafa travması sonrası nöropsi. bulgu vermeyen posttravmatik ensefalomalazie | — | ❌ Engel | ❌ Engel | ❌ Engel |
| D/1–5 — Başlık taşımaya engel şekil boz.; nöropsi. bulgulu defektler; nöropsi. bulgulu kraniostenoz; orta-ağır bulguyla yabancı cisim; bulgu veren posttravmatik ensefalomalazie | — | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel | ❌ Kesin engel |
Bu madde kapsamında değerlendirilebilecek diğer durumlar: Kafa travması sonrası takılmış saç tutucular veya saçma taneleri (yabancı cisim niteliğinde değerlendirilir), sefalohematom sekeli, kemik flep nekrozu sonrası oluşan defektler, hidrosefal şant bileşenlerinin kafatasına temas eden kısımları.
Hastalığınızın EK-D veya EK-Ç kapsamında madde, dilim, fıkra ve statü bazında nasıl değerlendirileceğini TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız'dan sorgulayabilirsiniz.
Olumsuz Sinir Hastalığı Raporuyla Karşılaşıldığında Ne Yapılmalı?
Sinir sistemi hastalıklarında olumsuz rapor, özellikle madde-dilim-fıkra kodlamasının hatalı yapıldığı durumlarda itiraz ve dava konusu yapılabilmektedir. Madde 10'da "hafif fonksiyon bozukluğu" ile "orta fonksiyon bozukluğu" arasındaki sınır, Madde 12'de kesin epilepsi tanısının varlığı ya da yokluğu, Madde 14'te kafatası defektinin 8 cm² eşiğini aşıp aşmadığı gibi konular tartışmalı olabilmekte ve ölçüm farklılıklarına yol açabilmektedir.
İtiraz süreci: Temin sürecindeki adaylar için rapora itiraz süresi tebliğden itibaren yalnızca üç iş günüdür. Bu sürenin geçirilmesi itiraz hakkının yitirilmesine yol açmaktadır. İptal davası: Rapora dayanan idari işlem tebliğden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilmektedir. Mahkeme bağımsız bir sağlık kuruluşuna yeniden muayene için sevk yapabilir.
Sık Sorulan Sorular
Kendi durumunuzu TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız üzerinden kontrol etmenizi öneririz.
1. Araknoid kistim var ama hiçbir şikayetim yok. Uzman erbaş adayı olarak başvurabilir miyim?
Nörolojik veya psikiyatrik bulgu vermeyen intrakraniyal araknoid kist Madde 10 (A) dilimi 1. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de her üç statü sütununda da (–) işareti taşımaktadır. Uzman erbaş, sözleşmeli er, subay ve astsubay adayları için şikayet olmasa dahi engeldir.
2. Arnold-Chiari malformasyonu tanım var, şikayetim yok. Subay adayı veya astsubay adayı olabilir miyim?
Nörolojik veya psikiyatrik bulgu vermeyen Arnold-Chiari malformasyonu Madde 10 (A) dilimi 1. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından subay adayı ve astsubay adayı dahil tüm statülerde engeldir.
3. Hidrosefali tanım var, şant ameliyatı geçirdim. Sözleşmeli er adayı olabilir miyim?
Şant ameliyatıyla düzeltilmiş hidrosefali Madde 10 (B) dilimi 1. fıkra kapsamındadır. (B) dilimi sözleşmeli er, uzman erbaş, subay ve astsubay adayları için her durumda engeldir.
4. Epilepsim var ama yıllardır ilaçla nöbet geçirmiyorum. Uzman erbaş adayı olabilir miyim?
Hayır. Resmi sağlık kuruluşundan alınan onaylı rapor ile epilepsi tanısı konulmuş ve bu tanıyla takip-tedavi edilmekte olan hastalar Madde 12 (B) dilimi 2. fıkra kapsamındadır. (B) dilimi uzman erbaş dahil tüm statüler için engel oluşturmaktadır. İlaç kontrolünde nöbet olmaması engeli ortadan kaldırmamaktadır.
5. EEG'imde non-spesifik anormallik var ama hiç nöbet geçirmedim. Subay adayı ya da uzman erbaş adayı olabilir miyim?
Evet. Yönetmelik Madde 12 (A) dilimi 2. fıkraya ilişkin açıklama hükmünde "bayılma öyküsü olmayan ancak non-spesifik EEG anormalliği bulunanlar sağlam kabul edilir" ibaresi yer almaktadır. Bu tablolar 2. fıkranın spesifik EEG bulgusu arayan kapsamına girmediğinden sağlam sayılmaktadır. EK-D'de 2. fıkra (–) işareti taşısa da non-spesifik tablo bu fıkraya dahil olmadığından subay adayı, astsubay adayı, uzman erbaş ve sözleşmeli er adayı başvurularında engel oluşturmamaktadır.
6. Çocukken ateşli havale geçirdim. Uzman erbaş ya da sözleşmeli er adayı olabilir miyim?
Bu sorunun cevabı mevcut duruma göre değişmektedir. Kesin epilepsi tanısı konulmamış, spesifik EEG bulgusu olmayan ve ardından başka nöbet geçirilmemiş tablolar Madde 12 (A) dilimi 1. fıkrası kapsamında değerlendirilebilir; bu fıkra EK-D'de yer almadığından uzman erbaş ve sözleşmeli er adayları için engel oluşturmamaktadır. Ancak sonradan epilepsi tanısı konulmuşsa (B) dilimi devreye girmektedir.
7. Siringomielim var, ameliyat olmadım. Uzman erbaş adayı olabilir miyim?
Radyolojik olarak gösterilen siringomiyeli Madde 10 (B) dilimi 1. fıkra kapsamındadır. (B) dilimi uzman erbaş, sözleşmeli er, subay ve astsubay adayları için engel oluşturmaktadır.
8. Kafatası ameliyatı (kraniotomi) geçirdim. Subay adayı veya uzman erbaş adayı olabilir miyim?
8 cm²'nin altında ve nörolojik-psikiyatrik bulgu olmaksızın iyileşmiş kraniotomi Madde 14 (A) dilimi 4. fıkra kapsamındadır. Ancak bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı, sözleşmeli er adayı, subay adayı ve astsubay adayları için engeldir. 8 cm²'yi aşan tablo ise (B) diliminden zaten engeldir.
9. Kafa travması geçirdim, iyileştim. Uzman erbaş veya subay adayı olabilir miyim?
Bu sorunun cevabı travmanın sonuçlarına bağlıdır. Kafatası defekti, yabancı cisim veya nörolojik sekel kalmamışsa Madde 14 (A) dilimi 1. fıkrası kapsamında değerlendirilebilir; bu fıkra EK-D'de yer almadığından uzman erbaş adayı ve subay adayı için engel oluşturmamaktadır. Kemik defekti veya ensefalomalazie gibi kalıcı bulgular varsa (A)/2, B veya D diliminden değerlendirme yapılmakta ve engel oluşmaktadır.
10. Periferik nöropatim var, hafif uyuşukluk hissediyorum. Sözleşmeli er adayı ya da uzman erbaş adayı olabilir miyim?
Hayır. Periferik sinir sisteminin hafif derecedeki fonksiyon bozukluğu Madde 11 (A) dilimi 1. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından sözleşmeli er adayı ve uzman erbaş adayı dahil tüm statüler için engeldir.
11. Migrenim var. Subay adayı veya uzman erbaş adayı olabilir miyim?
Komplikasyon yapmamış baş ağrıları yönetmelik açıklamasına göre sağlam kabul edilmektedir. Migren Madde 12 (A) dilimi 1. fıkra kapsamındadır ve bu fıkra EK-D'de hiç yer almamaktadır; uzman erbaş adayı, sözleşmeli er adayı, subay adayı ve astsubay adayı başvurularında engel oluşturmamaktadır. Ancak fonksiyon bozukluğu yapan, kronikleşen veya komplikasyon geliştiren tablolar farklı değerlendirmeye tabi olabilmektedir.
12. Hafif titremem (tremor) var. Uzman erbaş adayı veya subay adayı olabilir miyim?
2020 yılında Madde 10 (A) dilimi 1. fıkraya eklenen açıklama hükmüyle, fonksiyon bozukluğu yapmamış hafif düzeydeki fizyolojik tremor, dış kaynaktan alınan subay adayı, astsubay adayı, uzman erbaş adayı, sözleşmeli erbaş ve er adayları ile öğrenci adayları için engel teşkil etmez. Esansiyel tremor veya nörolojik hastalığa bağlı tremor ise ayrıca değerlendirilmelidir.
13. Myastenia gravis tanım var. Uzman erbaş adayı ya da astsubay adayı olabilir miyim?
Myastenia gravis sinir sistemi ile ilgili kas hastalıkları kapsamında Madde 11'de değerlendirilmektedir. Hafif fonksiyon bozukluğu Madde 11 (A) dilimi 2. fıkraya girebilir; ancak bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı ve astsubay adayı dahil tüm statüler için engeldir. Parsiyel veya total lezyon halinde sırasıyla (B) ve (D) diliminden değerlendirilmektedir.
14. AVM (arteriovenöz malformasyon) ameliyatı geçirdim, tam iyileştim. Subay veya uzman erbaş adayı olabilir miyim?
Tedavi edilmiş AVM Madde 10 (B) dilimi 1. fıkra kapsamındadır. (B) dilimi uzman erbaş, sözleşmeli er, subay ve astsubay adayları için engel oluşturmaktadır. Sekel bırakmış veya tedavi edilemeyen tablo ise (D) diliminden kesin engeldir.
15. Trepanasyon (kafatasına delik delme ameliyatı) geçirdim. Uzman erbaş veya sözleşmeli er adayı olabilir miyim?
Tanı veya tedavi amacıyla yapılmış, nabazanı olmayan ve fibröz kal teşekkül etmiş trepanasyon Madde 14 (A) dilimi 3. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı ve sözleşmeli er adayı dahil tüm statüler için engeldir.
16. Multipl skleroz (MS) tanım var. Uzman erbaş ya da subay adayı olabilir miyim?
MS, ilerleyici niteliği nedeniyle genel olarak Madde 10 kapsamında (B) veya (D) diliminden değerlendirilmektedir. İlk atakla ortaya çıkmış ve hafif fonksiyon bozukluğu bırakmış tablolar (A) diliminde olsa bile EK-D'de (–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı ve subay adayı dahil tüm statüler için engeldir. İlerleyici seyir ve geri dönüşsüz hasar (D) diliminden kesin engeldir.
17. Özel Kuvvetler Tim Kadrosuna başvurmak istiyorum. Madde 12 kapsamındaki tablom var. Ne yapmalıyım?
2024 düzenlemesiyle Madde 12 kapsamındaki tablolar bulunan adaylar Özel Kuvvetler Tim Kadrolarına seçilememektedir. Görevde olan personel de bu görevlere devam edememektedir. Bu, diğer maddelerdeki Özel Kuvvetler kısıtlamalarından farklı olarak görevdekileri de kapsayan özel bir kısıtlamadır.
18. Askere alındıktan sonra sinir hastalığı ortaya çıktı; ne olur?
Görevde iken ortaya çıkan sinir sistemi hastalıkları EK-Ç (Sınıflandırma veya Branş Belirleme Çizelgesi) kapsamında değerlendirilmektedir. Tedavi aşamasında (C) dilimi uygulanır; personel geçici olarak görevden uzaklaşabilir. Sonuca göre göreve devam, sınıf değişikliği veya TSK'dan ayrılma kararı verilebilir. Hastalığın görev kaynaklı olduğu belirlenirse vazife malullüğü hükümleri gündeme gelebilir.
19. Sinir hastalığı nedeniyle uzman erbaş adayı olarak sağlık kurulundan olumsuz karar çıktı. İtiraz edebilir miyim?
Evet. Özellikle madde-dilim-fıkra kodlamasının hatalı yapılması, yetkisiz kurumda muayene yapılmış olması, "hafif" ile "orta" fonksiyon bozukluğu ayrımının yanlış uygulanması veya EEG bulgusunun spesifik/non-spesifik nitelik değerlendirmesinin hatalı yapılması gibi durumlar itiraz ve dava gerekçesi olabilmektedir. Temin sürecindeki uzman erbaş ve sözleşmeli er adayları için itiraz süresi tebliğden itibaren yalnızca üç iş günüdür. Bu süre kesinlikle kaçırılmamalıdır.
20. Subay adayı olarak epilepsi gerekçesiyle elendim. İtiraz veya dava yolu var mı?
Evet. Epilepsi tanısının kesinleşip kesinleşmediği, EEG bulgusunun spesifik nitelikte olup olmadığı, resmi rapor ile tanı belgelenip belgelenmediği gibi konular itiraz sürecinde tartışılabilmektedir. Ayrıca EK-D'de Madde 12 (A) diliminin hangi fıkrasının uygulandığı hatalı kodlanmışsa bu da dava konusu yapılabilmektedir. Subay adayları için olumsuz rapora dayanan idari işlem tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilmektedir.
21. Sinir hastalığı nedeniyle sağlık kurulu kararına itiraz süresi ne kadardır?
Temin sürecindeki uzman erbaş, sözleşmeli er, subay adayı ve astsubay adayları için tebliğden itibaren üç iş günü, görevdeki personel için ise otuz gündür. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında itiraz hakkı yitirilmektedir.
22. Araknoid kist nedeniyle adaylığım sonlandırıldı. İdare mahkemesinde dava açabilir miyim?
Evet. Rapora dayanan idari işlem tebliğden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilmektedir. Yürütmenin durdurulması talebiyle birlikte açılan dava, işlemin geçici olarak durdurulmasını sağlayabilmektedir. Mahkeme gerekli gördüğünde bağımsız bir sağlık kuruluşuna yeniden muayene için sevk yapabilmektedir. Fonksiyon bozukluğunun "hafif" mi yoksa "orta" mı olduğuna dair sınır vakalarda bağımsız muayene belirleyici olabilmektedir.
23. Sağlık kurulunda epilepsi teşhisi konuldu ama ben epilepsim olmadığını düşünüyorum. Dava açabilir miyim?
Evet. Madde 12'nin (B) dilimi kapsamında epilepsi tanısının konulabilmesi için nöroloji uzmanı tarafından nöbet gözlemlenmesi veya resmi rapor ile belgelenmesi gerekmektedir. Tanının bu kriterleri karşılayıp karşılamadığı, EEG bulgusunun spesifik olup olmadığı ve ilgili fıkranın doğru uygulanıp uygulanmadığı idare mahkemesinde denetlenebilmektedir. Mahkeme gerektiğinde bağımsız nöroloji uzmanı bilirkişisine başvurabilmektedir.
Hastalığınızın EK-D veya EK-Ç kapsamında madde, dilim, fıkra ve statü bazında nasıl değerlendirileceğini TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız'dan sorgulayabilirsiniz.
Bu paylaşım genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her adayın durumu madde, dilim, fıkra ve statü bazında ayrıca değerlendirilmelidir.
