Subay ve Astsubayların Sağlık Yeteneği: Genel Çerçeve
TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev yapan subay ve astsubayların sağlık yeteneğine ilişkin süreçler, Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin Altıncı Bölümü'nde kapsamlı biçimde düzenlenmektedir. Bu düzenleme; rapor kararlarına göre yapılacak işlemlerden sıhhi izin sürelerine, komando ve paraşüt ihtisaslarından yeniden sınıflandırmaya, "Görev Yapamaz" kararının sonuçlarından atamaya esas sağlık raporu kurallarına kadar geniş bir alanı kapsamaktadır.
Subay ve astsubay statüsü, sözleşmeli personelden farklı bir hukuki zemine dayanmaktadır. Bu personelin sağlık gerekçesiyle görevle bağının sona ermesi bir sözleşme ilişkisinin feshi değil, statü hukukuna dayalı idari bir işlemdir. Dolayısıyla bu süreçlerdeki her karar idari yargı denetimine açık olup usul hatalarının hak kaybına yol açmaması için süreçlerin dikkatle takip edilmesi gerekmektedir. Hangi hastalığın hangi rütbe ve sınıfta engel oluşturduğunu görmek için TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımızı kullanabilirsiniz.
Rapor Kararlarına Göre Yapılacak İşlemler
Sağlık durumu nedeniyle sınıfı veya branşı görevini yapamayacağı tespit edilen general ve amiraller hakkında sınıf veya branş değiştirme işlemi uygulanmamaktadır. Bu rütbedeki personel fiilî kıta komutanlığı görevine atanmaz; idari, yönetim ve geri hizmet kadrolarına yönlendirilmektedir.
Kıdemli yüzbaşı ve daha üst rütbedeki subaylar ile kıdemli üstçavuş ve daha üst rütbedeki astsubaylar için farklı bir uygulama öngörülmüştür: bu personelden kendi isteğiyle başvuranlar ve ilgili komutanlık tarafından uygun bulunanlar hakkında da sınıf veya branş değiştirme yapılmaksızın geri hizmet görev yerlerine atama yapılabilmektedir. Önemle belirtmek gerekir ki bu yol tercih edilen personelin 5434 ve 5510 sayılı Kanunlar uyarınca malullük hakları saklı tutulmaktadır.
Kanser Tanısı Alan Personelin Özel Durumu
İstirahat sonucunda klinik olarak iyileştiği veya tam remisyon içinde olduğu saptanan kanser ya da kötü huylu tümör tanılı general, amiral, subay ve astsubaylar hakkında, kontrol muayenesi yapılmak kaydıyla ya da en fazla üç yıl izlendikten sonra yeni bir sağlık kurulu kararı verilmektedir. Yönetmelik bu kişilere "Sınıfı/Branşı Görevini Yapar" kararı verilebileceği gibi yeniden sınıflandırma ya da geri hizmet kadro görev yerlerinde çalışma seçeneklerini de sunmaktadır.
Uçucular için ek kriterler aranmaktadır: erken dönem teşhis, başarılı medikal veya cerrahi tedavi, tam remisyon, metastaz yokluğu, normal laboratuvar ve radyoloji sonuçları, ani yetersizlik riski taşımama ve tıbbi takibinin sık görevden ayrılmayı gerektirmemesi bu kriterler arasındadır. Tüm koşulların sağlanması hâlinde uçuculuk görevi kategori-1 dışındaki hava araçlarında sürdürülebilmektedir.
Patlayıcı Madde ve Kritik Görevlerde Psikiyatrik Sağlamlık Zorunluluğu
Patlayıcı madde imha ve mühimmat gibi kritik ve hassas görevlerde görev yapan muvazzaf veya sözleşmeli subay ve astsubayların ruh sağlığı ve hastalıkları açısından tam sağlam olması ve herhangi bir psikiyatrik rahatsızlığa bağlı tanı ile tedavi kaydının bulunmaması zorunludur. Bu koşul sınıf veya branşa bakılmaksızın uygulanmaktadır.
Sıhhi İzin Süreleri ve Uygulaması
Yönetmelik, hastalıkların niteliğine göre farklı sıhhi izin süreleri öngörmektedir. Kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği, ruh sağlığı ve hastalıkları ile sinir hastalıkları gibi uzun süreli tedavi gerektiren durumlar için toplam ve fiilî izin süresi üç yıla kadar çıkabilmektedir. Diğer hastalıklar için bu süre iki yılla sınırlıdır.
Uygulamada dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı bulunmaktadır: hastanede yatarak geçen günler ile ayaktan tanı ve kontrol için geçen günler sıhhi izin süresine dahil edilmemektedir. Dolayısıyla fiilî izin süresi hesaplanırken bu günlerin ayrıştırılması gerekmektedir. Sıhhi izinli personel, sürenin dolacağı ayın ilk haftasında kesin işlem için yeniden muayeneye gönderilmektedir; hastalığı devam eden ve hiçbir sınıfta görev yapamayacak durumda olduğu anlaşılanlar hakkında 5510 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaktadır.
İklim değiştirme raporu alan personel için sıhhi izin süresi dört yıla kadar uzayabilmektedir. Uçucuların geçici olarak yer hizmetine verilmesi ile denizaltı, dalgıç ve sualtı komando birliklerindeki personelin diğer görevlere alınması ise sıhhi izin süresinden sayılmamaktadır.
"Görev Yapamaz" Kararı Verildiğinde Süreç Nasıl İşler?
Haklarında "Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görev Yapamaz", "Jandarma Genel Komutanlığında Görev Yapamaz" veya "Sahil Güvenlik Komutanlığında Görev Yapamaz" kararı verilen subay ve astsubaylara, kesin işlem yapılıncaya kadar görev verilmemekte; bu süre sıhhi izinli sayılmaktadır. Bu kararın verilmesiyle birlikte rapor ilgili komutanlık tarafından SGK'ya iletilmekte ve malullük durumu tespiti SGK tarafından yapılmaktadır.
Yeniden Göreve Dönme Hakkı ve Süreci
Vazifenin sebep ve tesiriyle "Görev Yapamaz" kararı alan subay ve astsubaylar yeniden göreve dönmek için bağlı bulundukları komutanlığa başvurabilmektedir. Ancak bu hakkın bir istisnası vardır: ruhsal bozukluklar nedeniyle hastalıklar listesinin 15, 16, 17 ve 18. maddeleri kapsamında (A), (B) ve (D) dilimlerinden bu kararı alanlar, yeniden göreve başvuramamaktadır. Söz konusu madde ve dilimlerin kapsamını TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız üzerinden inceleyebilirsiniz.
Başvurusu uygun bulunan personelin dosyası yetkili sağlık kuruluşuna sevk edilmekte; bu kuruluştan "Belirtilen Görevleri Yapar" ya da "Belirtilen Görevleri Yapamaz" kararı istenmektedir. "Yapar" kararı çıkması hâlinde raporun SGK tarafından onaylanmasının ardından Millî Savunma Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı onayıyla uygun göreve atama yapılmakta ve bu durum SGK'ya bildirilmektedir. Göreve dönen personel üç yılda bir kontrol muayenesine gönderilmektedir. Belirlenen çalışma süresinin dörtte birinden fazlasını istirahatte geçirenler bir daha kontrol muayenesine gönderilmemekte; TSK, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı ile ilişikleri kesilmektedir.
Sınıf veya Branş Değişikliği Yolu
Hastalığı nedeniyle mevcut sınıfı veya branşı görevini yapamayacağı anlaşılan subay ve astsubaylar, sınıflandırma veya branş belirleme çizelgelerine göre başka bir sınıfta ya da branşta görev yapabilecekleri anlaşıldığı takdirde 926 sayılı TSK Personel Kanunu hükümleri çerçevesinde yeniden sınıflandırılmaktadır. Çizelgelerde yer almayan ya da yeni teşkil edilen sınıflar için en yakın sınıfın sağlık nitelikleri esas alınmaktadır. Öte yandan hastalığının hiçbir tedaviyle iyileşemeyeceği anlaşılanlar hakkında sıhhi izin süresi beklenmeksizin kesin işlem yapılmaktadır.
Komando ve Paraşüt İhtisaslarında Sağlık Kriterleri
Komando, paraşüt, özel harekât, özel kuvvetler, arama kurtarma ihtisasları ile kurtarma yüzücülüğüne seçilecek subay ve astsubayların tam sağlam olması ya da hastalıklarının yalnızca (A) diliminde bulunması gerekmektedir. Bununla birlikte bazı durumlar bu ihtisaslara seçilmeye doğrudan engel sayılmaktadır: 1,00 diyoptrinin üzerindeki göz kusurları ve diskromatopsi; 47. madde (A) dilimindeki hava yolu hastalıkları; psikiyatrik hastalıklar; Sınıflandırma Çizelgesi'nde ilgili rütbe sütununda (-) veya (x) işareti bulunan hastalıklar bu engeller arasındadır.
Bu görevlere devam eden personel açısından ek bir sınır söz konusudur: her bir gözde 3,00 diyoptrinin üzerinde miyopi veya hipermetropi ile 2,00 diyoptrinin üzerindeki astigmatizma bu görevlere devam edilmesine engel oluşturmaktadır. Paraşütçü subay ve astsubaylar üç yılda bir periyodik muayenede değerlendirilmekte; iki yıl ve daha uzun süre atlayışa ara verenler, ameliyat geçirenler veya kaza yaşayanların yeni "Paraşütle Atlar" kararlı sağlık kurulu raporu alması gerekmektedir.
Atamaya Esas Sağlık Raporu: Kural ve Sınırlar
Kendisi veya bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinden birinin tedaviyi gerektiren hastalığı tespit edilen subay ve astsubaylar atamaya esas sağlık raporu alabilmektedir. Ancak bu rapor sistem içinde sıkı kurallara bağlıdır. Bir atama dönemi içinde aynı tanı için yalnızca bir kez rapor düzenlenebilmektedir. Yan dal branşı olarak kabul edilmeyen uzmanlık dalları için ise atamaya esas sağlık raporu hiçbir koşulda düzenlenememektedir.
Raporda garnizon ya da hastane adı belirtilemez; yalnızca hastalığın gerektirdiği iklim, çalışma koşulları, branş veya özel merkez imkânları belirtilmektedir. "Hayati Öneme Haizdir" ibaresi yalnızca derhal atama yapılması gereken durumlarda kullanılabilmekte; ilaç raporları veya özel eğitim raporlarıyla birleştirilerek düzenlenememektedir. Raporu düzenleyen uzman tabip de yalnızca kendi uzmanlık dalına ilişkin branşları karar hanesine yazabilmektedir. Seferberlik ve seferberliğe hazırlık dönemlerinde ise acil durumlar dışında atamaya esas rapor başvuruları kabul edilmemektedir.
Vazife Malullüğü ve Yurtdışı Görev Süreçleri
Vazifenin sebep ve tesiriyle yaralanan veya hastalanan subay ve astsubaylar hakkında yetkili sağlık kuruluşları karar vermektedir; değerlendirmede heyete çıkarıldıkları tarihteki sınıf, branş ve rütbe esas alınmaktadır. Haklarında "Görev Yapamaz" kararı çıkan personelin vazife malullüğü tespiti SGK tarafından yapılmaktadır.
Altı ayı aşan yurtdışı görev, kurs veya eğitim öncesinde sağlık kurulu muayenesi zorunludur. Sınıflandırma çizelgesinde ilgili sınıfına karşılığı (-) işaretli olan personel bu görevlere gönderilmemektedir. Vazife malulü olup göreve devam eden personel ise yurtdışına gönderilmek üzere seçildiğinde, malullüğe neden olan hastalığı dışındaki sağlık yeteneklerine göre ayrıca değerlendirilmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Sınıfı görevini yapamaz kararı alan subay veya astsubay ne yapabilir?
Bu karar doğrudan görevden ayrılma sonucu doğurmaz. Önce sınıflandırma çizelgelerine göre başka bir sınıfta ya da branşta görev yapılıp yapılamayacağı değerlendirilmektedir. Uygun sınıf varsa yeniden sınıflandırma yapılmakta, yoksa sıhhi izin süreci başlamaktadır. Her aşamada kararın hukuka uygunluğu idari yargı yoluyla denetlenebilir.
Sıhhi izin kaç yıl kullanılabilir?
Kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği, ruh sağlığı ve sinir hastalıkları için toplam üç yıl; diğer hastalıklar için toplam iki yıl izin kullanılabilmektedir. İklim değiştirme raporu alınan durumlarda bu süre dört yıla çıkmaktadır. Hastanede yatarak geçen günler ve kontrol muayeneleri bu süreden düşülmemektedir.
"Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görev Yapamaz" kararı alındığında malullük tespiti nasıl yapılır?
Bu kararı içeren rapor bağlı komutanlık tarafından doğrudan SGK'ya gönderilmektedir. Malullük durumunun tespiti SGK tarafından yapılmakta olup bu aşamada personelin aktif biçimde süreci takip etmesi, SGK işlemlerinde olası gecikme ve hataları önlemek açısından önem taşımaktadır.
"Görev Yapamaz" kararından sonra yeniden göreve dönülebilir mi?
Evet, ancak ruhsal bozukluk nedeniyle hastalıklar listesinin 15–18. maddeleri kapsamında (A), (B) ve (D) dilimlerinden bu kararı alanlar bu hakkı kullanamamaktadır. Diğerleri ilgili komutanlığa başvurabilmekte; yetkili sağlık kuruluşunca "Belirtilen Görevleri Yapar" kararı verilmesi hâlinde SGK ve Bakanlık onayının ardından göreve atama yapılmaktadır.
Göreve döndükten sonra ne kadar istirahat alınabilir?
Yetkili sağlık kuruluşunun belirlediği çalışma süresinin dörtte birinden fazlası istirahat olarak kullanılırsa, personel tekrar kontrol muayenesine gönderilmemekte ve ilişiği kesilmektedir. Bu eşiğin yakından izlenmesi gerekmektedir.
Sağlık kurulu raporuna nasıl itiraz edilir?
Sağlık kurulu kararlarına itiraz hakem hastane süreciyle yapılmaktadır. İtirazın yasal süre içinde ve usulüne uygun biçimde yapılması, idari yargı yolunun açık tutulması açısından zorunludur. Süreç teknik nitelik taşıdığından bu aşamada hukuki destek alınması önerilmektedir.
Atamaya esas sağlık raporu ne zaman alınır, bir dönemde kaç kez alınabilir?
Kendisinin veya bakmakla yükümlü olduğu aile ferdinin tedaviyi gerektiren bir hastalığı tespit edilen personel bu raporu alabilmektedir. Aynı tanı için bir atama döneminde yalnızca bir kez rapor düzenlenebilmekte; seferberlik dönemlerinde ise acil durumlar dışında başvurular kabul edilmemektedir.
Atamaya esas sağlık raporu hangi bilgileri içeremez?
Raporda garnizon adı, hizmet bölgesi adı veya belirli bir hastane adı belirtilemez. Yalnızca hastalığın gerektirdiği iklim koşulları, branş, çalışma şartları ya da özel merkez imkânları yazılabilmektedir. Bu kurala aykırı şekilde düzenlenen raporlar geçersiz sayılarak işlem yapılmamaktadır.
Hangi hastalık subay veya astsubay için ilişik kesme sonucu doğurur?
Bu sorunun yanıtı, hastalığın hastalıklar listesindeki maddesine, dilimine, personelin sınıfına, branşına ve rütbesine göre farklılaşmaktadır. Aynı tanı, bir sınıfta engel oluştururken diğerinde oluşturmayabilir. TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız üzerinden madde, dilim ve rütbe bazında sorgulama yapabilirsiniz.
Vazife malulü olan astsubay subay olabilir mi?
3713 sayılı Kanun kapsamında vazife malulü olup göreve devam eden astsubaylar, subaylık statüsüne geçmek için başvurduklarında genel subay sağlık kriterleriyle değil, vazife malulü olan subayların sağlık yetenekleriyle değerlendirilmektedir. Bu düzenleme söz konusu personelin terfi yolunu açık tutmaktadır.
Yurtdışı göreve gönderilmek istenen subay veya astsubayda hangi koşullar aranır?
Altı ayı aşan yurtdışı görev, kurs ve eğitim öncesinde sağlık kurulu muayenesi zorunludur. Sınıflandırma çizelgesinde ilgili sınıfa karşı (-) işareti bulunan personel bu görevlere gönderilememektedir. Kurs süresinden daha kısa aralıkla tıbbi kontrolü gereken personel de bu görevlere dahil edilmemektedir.
