Sözleşmeli Subay ve Astsubayların Sağlık Yeteneği: Genel Çerçeve
Sözleşmeli subay ve astsubaylar, hukuki statü bakımından muvazzaf personelden farklı bir konumdadır; ancak görev sürecindeki sağlık yeteneği değerlendirmeleri muvazzaf emsallerine paralel bir sistem içinde yürütülmektedir. TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin 72. ve 73. maddeleri, bu personelin hem görevdeyken hem de muvazzaflığa geçiş başvurusu sırasında tabi olduğu sağlık kriterlerini düzenlemektedir.
Sözleşmeli personel için sağlık kararlarının önemi iki ayrı boyut taşımaktadır: birincisi mevcut görevin sürdürülebilirliği, ikincisi muvazzaf statüye geçiş hakkının korunmasıdır. Her iki süreçte de verilen kararlar idari yargı denetimine açık olup hak kaybını önlemek için süreçlerin dikkatle izlenmesi gerekmektedir. Hangi hastalığın hangi sınıfta sonuç doğurduğunu TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız üzerinden sorgulayabilirsiniz.
Görev Sürecinde Sağlık Yeteneği Değerlendirmesi
Sözleşmeli subay ve astsubayların sağlık yetenekleri, rütbe ve kıdemce emsalleri olan kendi sınıfı veya branşının muvazzaf subay ve astsubaylarına göre değerlendirilmektedir. Bu temel ilke, sözleşmeli personelin sağlık standartları açısından muvazzaf personelden ayrı tutulmadığını ortaya koymaktadır.
Değerlendirme sonucunda üç farklı durum ortaya çıkabilmektedir. Sınıfı veya branşı görevini yapacak sağlık yeteneğine sahip olanlar görevlerine devam etmektedir. "Sınıfının veya Branşının Uygun Kadro Görev Yerlerinde Görev Yapar" ya da "Sınıfı veya Branşı Görevini Yapamaz" kararlı rapor verilenler hakkında ise kesin bir işlem yapılmadan önce bağlı bulunduğu kuvvet komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı değerlendirme yapmaktadır. Bu aşamada komutanlığın takdir yetkisini nasıl kullandığı ve personelin hukuki haklarını zamanında kullanıp kullanmadığı belirleyici olmaktadır.
Vazife Malulü Sözleşmeli Personelin Yeniden Göreve Dönme Hakkı
3713 sayılı Kanun kapsamında malul olan sözleşmeli subay ve astsubaylardan yeniden göreve dönmek isteyenler, yönetmeliğin 47. maddesi hükümlerine göre işlem görmektedir. Bu atıf, sözleşmeli personele muvazzaf personelle aynı yeniden göreve başvuru güvencesinin tanındığı anlamına gelmektedir.
47. madde çerçevesinde; ruhsal bozukluklar nedeniyle hastalıklar listesinin 15–18. maddelerinin (A), (B) ve (D) dilimlerinden "Görev Yapamaz" kararı alanlar hariç olmak üzere, personel bağlı bulunduğu komutanlığa başvurabilmektedir. Başvurusu uygun bulunanlar yetkili sağlık kuruluşuna sevk edilmekte ve "Belirtilen Görevleri Yapar" kararı çıkması hâlinde SGK ile ilgili bakanlık onayının ardından uygun göreve atanmaktadır. Göreve dönen personel üç yılda bir kontrol muayenesine tabi tutulmakta; belirlenen çalışma süresinin dörtte birinden fazlasını istirahat olarak kullananların ise ilişiği kesilmektedir.
Yurtdışı Görev ve Vazife Malullüğü
Geçici veya sürekli görev, eğitim, kurs ve staj nedeniyle yurtdışına gönderilmek üzere seçilen vazife malulü sözleşmeli subay ve astsubayların yetkili sağlık kuruluşuna sevki ve sağlık kurulu raporları, yönetmeliğin 50. maddesinin ikinci fıkrasına göre düzenlenmektedir. Bu hüküm uyarınca söz konusu personel, yurtdışı göreve uygunluk değerlendirmesinde malullüğe neden olan hastalığı veya rahatsızlığı dışındaki sağlık yeteneklerine göre incelenmektedir. Başka bir deyişle, malullük tanısı tek başına yurtdışı görevden men gerekçesi oluşturmamaktadır.
Muvazzaflığa Geçişte Aranan Sağlık Koşulları
Muvazzaf subay veya astsubay statüsüne geçmek için başvuran sözleşmeli personelde ek bir koşul öne çıkmaktadır: ruh sağlığı ve hastalıkları açısından tam sağlam olma zorunluluğu. Bu koşul, genel muvazzaf değerlendirmesinin ötesinde ayrıca aranmaktadır. Ruh sağlığı tam sağlamlığını sağlayan adaylar ardından geçmek istedikleri rütbenin sağlık yeteneklerine göre değerlendirilmektedir.
Değerlendirme sonucunda sınıfı veya branşı görevini yapacak sağlık yeteneğine sahip olanlar hakkında "Muvazzaf Subay/Astsubay Olur" raporu düzenlenmektedir. "Sınıfının veya Branşının Uygun Kadro Görev Yerlerinde Görev Yapar" veya "Sınıfı veya Branşı Görevini Yapamaz" kararı alanlar hakkında ise "Muvazzaf Subay/Astsubay Olamaz" kararı verilmektedir. Bu kararın iptali için idari yargı yoluna başvurulabilmektedir.
Vazife Malulü Sözleşmeli Personelin Muvazzaflığa Geçişi
2019 yılında yönetmeliğe eklenen bir hükümle önemli bir güvence tanınmıştır. 72. madde kapsamında — yani "Görev Yapamaz" kararı sonrasında — yeniden göreve dönmesi uygun görülen sözleşmeli subay ve astsubayların muvazzaflığa geçiş başvurusu yapması hâlinde, bu kişiler genel sağlık değerlendirmesine değil, yeniden göreve dönen vazife malulü subay ve astsubayların sağlık yeteneklerine göre değerlendirilmektedir. Bu düzenleme, malullük nedeniyle göreve dönen personelin muvazzaflık yolunun kapatılmaması bakımından kritik bir koruyucu nitelik taşımaktadır.
Hamile Adaylara İlişkin Erteleme
2024 yılında eklenen bir hükümle, muvazzaflığa geçiş için başvuran sözleşmeli subay ve astsubayların hamile olması hâlinde sağlık muayenesinin hamilelik sonlandıktan sonraki doksan gün içinde yapılmak üzere erteleneceği düzenlenmiştir. Bu erteleme geçiş hakkının ortadan kalkmasına yol açmamakta; yalnızca muayene zamanlamasını ötelemektedir. Adayın doksan günlük süreyi takip etmesi ve bu süre içinde başvuru yapması gerekmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Sözleşmeli subay veya astsubayın sağlık yeteneği hangi standarda göre ölçülür?
Rütbe ve kıdemce emsal olan muvazzaf subay veya astsubayın sağlık yeteneğine göre değerlendirilmektedir. Sözleşmeli statü, daha düşük bir sağlık standardı uygulanması sonucunu doğurmamaktadır.
"Branşı Görevini Yapamaz" kararı alan sözleşmeli personelin hukuki durumu nedir?
Bu karar doğrudan sözleşmenin sona ermesi anlamına gelmemektedir. Kuvvet komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı durumu ayrıca değerlendirmektedir. Ancak bu değerlendirme aşamasında da kararın hukuka uygunluğunun denetimi idari yargı yoluyla yapılabilmektedir.
Muvazzaflığa geçiş başvurusunda ruh sağlığı koşulu neden ayrıca aranır?
Yönetmelik, muvazzaf statünün gerektirdiği uzun vadeli kariyer yükümlülükleri gözetilerek sözleşmeli personelin bu statüye geçişinde ruh sağlığı açısından tam sağlamlığı ek koşul olarak belirlemiştir. Bu koşul, sözleşmeli statüdeyken uygulanan değerlendirmeden bağımsız olarak ayrıca karşılanması gereken bir eşiktir.
Vazife malulü sözleşmeli personel muvazzaf olmak için başvurabilir mi?
Evet. 72. madde kapsamında yeniden göreve dönmesi uygun görülen sözleşmeli personel, muvazzaflığa geçiş için başvurabilmektedir. Bu kişilerin değerlendirmesi genel standartlara değil, yeniden göreve dönen vazife malulü muvazzaf personelin kriterlerine göre yapılmaktadır. Bu düzenleme söz konusu personelin muvazzaflık yolunu açık tutmaktadır.
Hamile olan sözleşmeli personel muvazzaflık başvurusu yapabilir mi?
Başvuru yapılabilir; ancak sağlık muayenesi hamilelik sonlandıktan sonraki doksan gün içine ertelenmektedir. Erteleme hakkın kaybedilmesi sonucunu doğurmamakla birlikte, doksan günlük sürenin takip edilmesi ve zamanında muayeneye gidilmesi adayın sorumluluğundadır.
Sözleşmeli personele yapılan sağlık kurulu kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Sağlık kurulu kararlarına önce hakem hastane aracılığıyla itiraz, ardından idare mahkemesinde iptal davası yoluyla hukuki denetim yaptırılabilmektedir. Hem görev sürecindeki hem de muvazzaflığa geçiş başvurusundaki olumsuz kararlar bu kapsama girmektedir. Hukuki süreçle ilgili büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
