Göreve İade Edilen Askeri Personelin OYAK Fark Ödemesi Geri Alınabilir mi?
Hukuka aykırı idari işlemler nedeniyle görevine son verilen askeri personelin, mahkeme kararıyla göreve iade edilmesi artık sıkça karşılaşılan bir durumdur. Ancak göreve iade kararının uygulanması tek başına yeterli olmayabilir. Bu süreçte personel; terfi gecikmesi, özlük haklarındaki kayıplar, prim ve rezerv farklarından doğan mali külfetler gibi somut zararlara uğramış olabilir. Bu zararların en dikkat çekici kalemlerinden biri, OYAK (Ordu Yardımlaşma Kurumu) rezerv fark ödemeleridir.
OYAK Rezerv Farkı Neden Doğar?
OYAK, üyelerinin hizmet süresine bağlı olarak birikim hesabı oluşturan bir sosyal yardımlaşma kurumudur. Personelin görevden ayrı kaldığı dönemde OYAK'a aidat yatırılamamakta; bu durum, personelin emsalleriyle — yani aynı dönemde kesintisiz görev yapan meslektaşlarıyla — arasında bir rezerv farkı oluşmasına yol açmaktadır. Buna ek olarak personel, OYAK tarafından verilen ve genellikle mayıs ayında açıklanan yıllık nema oranından da faydalanamaz hale gelmektedir. Dolayısıyla ortaya çıkan kayıp yalnızca aidat eksikliğiyle sınırlı kalmayıp birikimde oluşan nema kaybını da kapsamaktadır.
Soru şudur: Bu kayıplar, idarenin hukuka aykırı işleminin doğrudan bir sonucu mudur ve dolayısıyla idare tarafından karşılanması gerekir mi?
İdare Mahkemelerinin Yaklaşımı
İdare mahkemeleri bu tür davalarda, hukuka aykırı işlemin iptaline karar veren kesinleşmiş mahkeme kararını temel referans noktası olarak almaktadır. İptal kararının hukuki sonucu yalnızca "göreve iade" değil, aynı zamanda iptal edilen işlemin hiç tesis edilmemiş sayılmasıdır.
Bu doğrultuda idare mahkemeleri, personelin göreve ayrı kaldığı dönemde oluşan OYAK rezerv farkını kapatmak amacıyla yaptığı ödemenin idareden talep edilebileceği yönünde içtihat geliştirmektedir. Gerekçe açıktır: Personel bu ödemeyi yalnızca idarenin hukuka aykırı eylemi nedeniyle yapmak zorunda kalmıştır; dolayısıyla bu zarara idarenin sebep olduğu kabul edilmektedir.
Pratik Süreç: Emsal Tamamlama ve Dava Yolu
Göreve iade edilen personel, OYAK'taki rezervini emsalleri seviyesine taşıyabilmek için öncelikle OYAK'a başvurur. OYAK, personele bir yazı göndererek emsal tamamlama için yatırılması gereken tutarı bildirir ve bu imkânı tanır. Personelin bu tutarı OYAK'a yatırmasının ardından süreç şu şekilde işler:
- İdareye başvuru: Personel, ödediği tutarın karşılanması talebiyle ilgili komutanlık veya bakanlığa yazılı başvuruda bulunur.
- Ret veya zımni ret: İdare başvuruyu reddederse ya da 30 gün içinde yanıt vermezse zımni ret oluşur.
- Dava açma: Personel, ret tarihinden itibaren 60 gün içinde iptal davası, tam yargı davası veya her ikisini birlikte açmak zorundadır.
Bu noktada uygulamada önemli bir sorunla karşılaşılmaktadır: Bazı idare mahkemeleri, OYAK'a ödeme yapılmadan idareye başvurulması ve dava açılması durumunda zararın henüz oluşmadığı gerekçesiyle ret kararı vermektedir. Büromuz bu kararların hatalı olduğu kanaatindedir. Zira personel, ödeme yapıp yapmadığından bağımsız olarak emsallerinin gerisinde kalmış ve fiili bir zarara uğramıştır. Üstelik hukuka aykırı işlem nedeniyle mesleğinden ve mali haklarından mahrum kalan kişinin, OYAK'ın talep ettiği emsal tamamlama tutarını karşılayacak maddi gücü çoğu zaman bulunmamaktadır. Bu nedenle ödeme koşulunun dava açma şartı olarak aranması, hakkaniyet ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
Faiz Hesaplaması Nasıl Yapılır?
Bu tür davalarda yasal faizin hangi tarihten ve hangi oranla işleyeceği hem kritik hem de tartışmalı bir meseledir.
OYAK fark ödemesinin iadesi açısından başlangıç tarihi konusunda iki yaklaşım mevcuttur:
- Ödeme tarihi: Personelin fiilen ödeme yaptığı tarihten itibaren faiz işletilmesi gerektiğini savunan kararlar; zararın doğduğu anı esas alır.
- İdareye başvuru tarihi: İdari başvurunun yapıldığı tarihi esas alan kararlar; İYUK'un ön başvuru şartıyla uyumludur.
Mahsup İşlemi Nasıl Yapılır?
Mahsup hesabı açısından ise ayrı ve tartışmalı bir uygulama gündeme gelmektedir. Meslekten ihraç edilen personel, bu süreçte OYAK'taki birikimini çekmek durumunda kalmaktadır. Bölge idare mahkemelerinin içtihat aykırılıklarını giderme kararlarında, personelin OYAK birikimini çektiği tarih ile dava tarihi arasındaki süre için en yüksek banka mevduat faizinin hesaplanarak bu tutarın mahsup edilmesi yoluna gidilmektedir.
Bu yaklaşımın hakkaniyetli olmadığı kanaatindeyiz Meslekten uzaklaştırılan ve hem kendisinin hem de ailesinin geçimini sağlamakta güçlük çeken kişinin, zorunluluktan çektiği OYAK birikimine yüksek faiz yükletilerek aleyhine mahsup yapılması, uğranılan haksızlığın büyüklüğüyle bağdaşmamaktadır.
Benzer Hak Kayıplarında Dava Yolu
Hukuka aykırı işlem nedeniyle görevine son verilen askeri personel, yalnızca göreve iade hakkına değil, aynı zamanda aşağıdaki haklarını da idari yargı aracılığıyla talep edebilir:
- Görevden uzak kalınan dönemin özlük hakları (maaş farkı, ikramiye vb.)
- Terfi ve rütbe gecikmesinden doğan haklar
- OYAK rezerv fark ödemeleri ve nema kayıpları
- Diğer sosyal haklardaki kesintiler
Bu taleplerin her biri ayrı bir hukuki süreç gerektirebileceği gibi, bazı durumlarda tek bir tam yargı davasında birleştirilebilir. Süre aşımı ve usul kuralları bu aşamada belirleyici rol oynamaktadır.
Sonuç
Hukuka aykırı bulunan bir idari işlem nedeniyle göreve son verilen ve daha sonra yargı kararıyla görevine iade edilen askeri personel, bu süreçte katlandığı OYAK fark ödemeleri ve nema kayıpları da dahil olmak üzere tüm mali kayıplarını idare mahkemelerinde talep edebilir. İdare mahkemeleri bu yönde içtihat geliştirmektedir; ancak faiz oranı, başlangıç tarihi ve ödeme koşulu gibi konularda uygulama henüz tam bir birlik içinde değildir.
Sık Sorulan Sorular
Göreve iade edilen astsubay OYAK farkını geri alabilir mi?
Evet, göreve iadesine hükmeden kesinleşmiş mahkeme kararının ardından idareden OYAK rezerv fark ödemesinin iadesi talep edilebilir. İdare bu talebi reddederse ya da 30 gün içinde yanıt vermezse idare mahkemesinde dava açılabilir.
OYAK'a ödeme yapmadan dava açılabilir mi?
Bazı mahkemeler ödeme yapılmadan zararın oluşmadığı gerekçesiyle ret kararı vermektedir. Bu riski bertaraf etmek için önce OYAK'tan emsal tamamlama tutarını öğrenmek, ödemeyi yapmak ve ardından idareye başvurmak daha güvenli bir yoldur.
Bu dava ne kadar sürer?
Ortalama 8-10 ay olmakla birlikte mahkemelerin iş yüküne göre bu süre değişebilir. İstinaf aşaması eklendiğinde toplam süre uzayabilir.
Faiz nereden işler?
Mahkeme kararına göre faiz, ödemenin yapıldığı tarihten veya idareye yapılan başvuru tarihinden itibaren işleyebilir. Dava dilekçesinde faiz talebinin doğru kurgulanması, alacak miktarı üzerinde önemli etki yaratır.
