Deniz Kuvvetleri ve Sahil Güvenlik Personeline Özgü Sağlık Düzenlemeleri
TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin Yedinci Bölümü, Deniz Kuvvetleri ve Sahil Güvenlik personeline özgü sağlık düzenlemelerini kapsamaktadır. Bu bölüm; deniz görevine engel hastalıkların nasıl değerlendirileceğini, astsubayların sınıflarına göre tabi oldukları sağlık kriterlerini, denizaltı ihtisas adaylığından dalgıç ve kurbağa adam periyodik muayenelerine uzanan ayrıntılı kuralları içermektedir.
Bu personel için sağlık kurulu kararları özel bir ağırlık taşımaktadır. Denizaltı ihtisasının kaybedilmesi ya da dalgıçlık statüsünün sona ermesi, hem görev hem de mali haklar açısından ciddi sonuçlar doğurmaktadır. Kararların hukuka uygunluğunun denetimi idari yargı yoluyla mümkün olup bu alandaki süreçlerin dikkatle izlenmesi büyük önem taşımaktadır. Hastalık maddesi ve dilim sorgusunu TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız üzerinden yapabilirsiniz.
Deniz Görevine Engel Hastalık Tespiti ve Sonuçları
Denizde görev yapmaya engel hastalığı tespit edilen veya hastalığının deniz şartlarından olumsuz etkileneceği değerlendirilen subay ve astsubaylar, sağlık kurulu kararıyla deniz görevlerinden geçici olarak alınmaktadır. Bu işlem doğrudan kalıcı bir el çektirme olmayıp geçici bir koruyucu tedbirdir. Düzenlenen raporda engele ilişkin bilimsel gerekçelerin açıkça belirtilmesi zorunludur.
Bu personel için kıyı teşkillerinde geçici olarak en çok iki yıl görev yapması uygun görülebilmektedir; ruh sağlığı ve hastalıkları söz konusu olduğunda bu süre bir yılla sınırlıdır. Süre dolduğunda personel yeniden muayeneye gönderilmekte ve rapor sonucuna göre kesin işlem yapılmaktadır. Hareket hastalığı tanısı ise farklı bir statüye tabi tutulmaktadır: bu tanının yüzer birliklerde görev yapmaya doğrudan engel oluşturmadığı kabul edilmekte; personelin deniz şartlarından daha az etkileneceği görev yerine atanması Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ya da Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından karara bağlanmaktadır.
Deniz Kuvvetleri ve Sahil Güvenlik Astsubaylarının Sağlık Kriterleri
Deniz Kuvvetleri Komutanlığında görev yapan astsubayların sağlık yetenekleri, aynı komutanlıkta görev yapan subaylarınkiyle özdeştir; ancak sınıfa göre farklı subay emsal kriter grupları uygulanmaktadır. Topçu, Güdümlü Mermi, Torpidocu, Mayın, Seyir ve Silah astsubayları Güverte subayları emsal alınarak, Çarkçı, Kazancı, Motorcu ve Elektronik astsubayları Makine subayları emsal alınarak değerlendirilmektedir. Deniz Piyade ve İstihbarat astsubayları ise kendi sınıflarına karşılık gelen subay kriterleriyle muayeneye tabi tutulmaktadır.
Sahil Güvenlik Komutanlığı'nda da aynı mantık geçerlidir: Güverte ve Makine astsubayları Sahil Güvenlik subay kriterleriyle, İkmal ve İdari astsubaylar İkmal subayı kriterleriyle değerlendirilmektedir. Her iki komutanlıkta görev yapan Uçak Bakım astsubayları ise Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nın Uçak Bakım astsubaylarına uygulanan hükümler çerçevesinde muayene edilmektedir.
Denizaltı İhtisas Adaylığında Aranan Koşullar
Denizaltı özel ihtisas adayı subay ve astsubaylarda aranan sağlık kriterleri, standart muayene koşullarının çok ötesinde ayrıntılıdır. Diskromatopsi bulunmaması zorunlu olup görme açısından en fazla 0,5 diyoptriye kadar miyopi, hipermetropi ve astigmatizma kabul edilmektedir. Bu eşik genel subay ve astsubay adaylarına kıyasla çok daha katıdır. Lazer ameliyatı geçirenlerde altı aylık takip sonucunda görme kaybı ve komplikasyon gelişmemiş olması aranmaktadır.
Adaylarda ağız ve solunum kokusu ile bromhidroz ve hiperhidroz bulunmamalıdır; kapalı alan koşulları bu tür rahatsızlıkları mürettebat açısından ciddi sorun hâline getirmektedir. Ağırlık sınırları da ayrıca belirlenmekte olup standart çizelgedeki alt sınırın yüzde onundan aşağıda veya üst sınırın yüzde onundan yukarıda olmak kabul edilmemektedir. Kardiyolojik değerlendirme için EKG ve transtorasik ekokardiyografi zorunludur.
Tüm bu koşulları sağlayan adayların son muayenesi basınç odasında yapılmaktadır. 60 fsw (17,8 metre) derinliğe eşit basınç altında gerçekleştirilen testte, adayların basınç eşitleme yeteneği ve kapalı alandaki psikolojik tepkileri değerlendirilmektedir. Basınç odası testini geçemeyen adaylar denizaltı ihtisasına seçilememektedir.
Denizaltıcıların Periyodik Muayeneleri ve Görevden Alınma Koşulları
Denizaltı özel ihtisaslı subay ve astsubayların periyodik sağlık kurulu muayeneleri iki yılda bir yapılmaktadır. Genel kural olarak rahatsızlıkları (A) diliminde kalan personel görevine devam etmektedir; ancak yönetmelik bu genel kurala bazı kritik istisnalar getirmektedir.
Ruh sağlığı açısından tam sağlam olmak zorunludur. Hastalıklar Listesi'nin 17. maddesi (A) dilimi kapsamındaki herhangi bir hastalık denizaltıcılığı doğrudan sona erdirirken, 16. madde (A) diliminde idame tedavisi alanlar üç ayda bir kontrole gelmek koşuluyla bir yıla kadar görevden alıkonulabilmektedir. Göz sağlığı açısından diskromatopsi yasak olup gözlüksüz her iki gözde 5/10 ve üzeri görme aranmakta; bu koşulu sağlayamayanların gözlükle tamlığı zorunludur. Primer açık açılı glokom veya kronikleşme eğilimli diğer glokom türleri OCT ve görme alanı testiyle doğrulanmak şartıyla engel sayılmaktadır.
Kulak burun boğaz açısından kronik kulak hastalıkları, kulak zarı perforasyonu ve nefes almayı engelleyen üst solunum yolu hastalıkları denizaltıcılığın sürdürülmesine engeldir. Dolaşım sistemi için kan basıncı sınırları belirlenmiş olup sistolik 150 mmHg, diyastolik 90 mmHg sınırlarının aşılması, aritmi, kalp kapak ve damar hastalıkları kabul edilmemektedir. Belirli kardiyak tanılarda bir yıla kadar geçici alıkoyma mümkün olup bu süre içinde tedavi tamamlananlar göreve döneceğinden bu sürecin aktif takibi büyük önem taşımaktadır.
Dalgıç ve Kurbağa Adam İhtisas Adaylığı
Dalgıç ve kurbağa adam özel ihtisas eğitimi için seçilecek subay ve astsubaylarda diskromatopsi bulunmaması ve görme kusurlarının 0,5 diyoptrinin altında kalması gerekmektedir. Dalış tabibi, dalış sağlık astsubayı ve basınç odası operatörü kurslarına alınacak sağlık personeli adayları için görme kriteri daha geniş tutulmuş olup 2 diyoptriye kadar miyopi ve hipermetropi ile 1 diyoptriye kadar astigmatizma kabul edilmektedir.
Yaş sınırı bu ihtisasta belirleyici bir etkendir: dalgıç ve kurbağa adam ihtisas adayları en fazla otuz, dalış tabibi ve basınç odası operatörü adayları ise en fazla otuz beş yaşında olabilmektedir. Adayların son muayenesi denizaltı adaylarındakiyle aynı biçimde basınç odası testine dayanmaktadır.
Dalgıç ve Kurbağa Adam Periyodik Muayeneleri
Bu ihtisaslı personelin periyodik muayeneleri de iki yılda bir yapılmaktadır. Kulak burun boğaz sistemine ilişkin kriterler denizaltıcılara kıyasla çok daha kapsamlıdır: kulak zarı kronik perforasyonları, orta kulak kronik hastalıkları, geçirilmiş stapedektomi, Meniere hastalığı, iç kulak ameliyatları, gırtlak paralizi ve benzeri durumlar doğrudan ihtisasın sona ermesi sonucunu doğurmaktadır. Sinüs ve burun bölgesindeki basınç eşitleme yeteneğine engel deformasyonlar da bu kapsamdadır.
Psikiyatri alanında, 16, 17 ve 18. maddeler (A) diliminde idame tedavisi alanlar üç ayda bir kontrol edilmek üzere iki yıla kadar dalıştan alıkonulabilmektedir; bu sürede tedavisi tamamlananlar göreve dönmektedir. İç hastalıkları açısından belirli maddelerdeki (A) dilimi kapsamındaki tanılar için iki yıla kadar alıkoyma imkânı tanınmıştır.
Gastroenteroloji alanında özellikle dikkat çekici bir düzenleme bulunmaktadır: başka hastalıkla ilişkisi gösterilemeyen 4 cm'den küçük komplikasyonsuz hemanjiomlar, nonspesifik kalsifikasyonlar ve bazı benign durumlar sualtı hekimliği ve hiperbarik tıp uzmanının onayıyla dalışa engel sayılmayabilmektedir. Göğüs hastalıkları açısından ise bronşiyal astım, aktif akciğer hastalığı veya geçirilmiş tüberküloz kesin engel olarak belirlenmiştir. Hangi madde ve dilim kombinasyonunun ihtisasa engel oluşturduğunu TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız üzerinden inceleyebilirsiniz.
Kırk Yaş ve Üstü Denizaltıcı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Personeli
Yönetmelik, bu yaş grubundaki personel için özel bir değerlendirme yaklaşımı benimsemiştir. Kırk yaş ve üstündeki denizaltıcı, dalgıç ve kurbağa adam ihtisaslı subay ve astsubaylar dolaşım, solunum, sindirim, göz, kulak burun boğaz ve nörolojik hastalıklar ile ruh sağlığı açısından muayene edilmektedir. Yaşa bağlı gelişen fizyolojik değişiklikler göz önüne alınmakta; mutlak bir kontrendikasyon yaratmayan durumlarda görevin sürdürülmesi uygun görülebilmektedir. Bu düzenleme, uzun yıllar ihtisasını sürdürmüş personelin salt yaş gerekçesiyle görevden alınmaması adına esnek bir yaklaşım sunmaktadır.
Muayenelerin Yapılacağı Yetkili Sağlık Kuruluşları
Denizaltı, dalgıç ve kurbağa adam ihtisaslı personelin periyodik muayeneleri, aday muayeneleri ve itiraz muayeneleri yalnızca uçucu ve dalgıç sınıfı raporları vermeye yetkili hastanelerde sağlık kurulu aracılığıyla yapılmaktadır. Bu kurullarda sualtı hekimliği ve hiperbarik tıp uzmanının bulunması zorunlu olup uzman mevcut değilse dalış tabibi intibak kursu görmüş uzman tabip bu görevi üstlenmektedir. Yetkisiz sağlık kuruluşlarınca düzenlenen raporların bu alanda geçerliliği bulunmamaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Deniz görevine engel hastalık tespiti personelin görevine nasıl yansır?
Bu tespit doğrudan kalıcı el çektirme sonucu doğurmaz. Ruh sağlığı dışındaki hastalıklar için en çok iki yıl, ruh sağlığı hastalıkları için en çok bir yıl süreyle kıyı teşkillerinde görev yapma kararı verilebilmektedir. Süre sonunda kesin işlem yapılacağından bu dönemin aktif takibi önem taşımaktadır.
Denizaltı ihtisas adaylığında görme şartı nedir?
Adaylarda en fazla 0,5 diyoptriye kadar miyopi, hipermetropi ve astigmatizma kabul edilmektedir. Bu eşik genel subay ve astsubay adaylarından çok daha katıdır. Diskromatopsi ise adaylık için kesin engel niteliğindedir.
Basınç odası testinde başarısız olan personele ne olur?
Bu test hem denizaltı hem de dalgıç-kurbağa adam ihtisaslarında adaylık sürecinin son aşamasını oluşturmaktadır. Testi geçemeyen adaylar söz konusu ihtisaslara seçilememektedir. Karara karşı hakem hastane aracılığıyla itiraz ve akabinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir.
Denizaltı ihtisaslı personelin periyodik muayenesi ne sıklıkla yapılır?
İki yılda bir periyodik sağlık kurulu muayenesi zorunludur. Bunun yanı sıra birlik dalış tabip subayları tarafından her yıl sağlık durum değerlendirmesi de yapılmaktadır. İhtisasa engel bir durum saptandığında yetkili hastaneye sevk yapılmaktadır.
Dalgıç ihtisaslı personel dalıştan ne zaman geçici olarak alıkonulabilir?
Psikiyatrik hastalıklar için iki yıla kadar, belirli iç hastalıkları tanıları için de iki yıla kadar, bazı kardiyak durumlar için bir yıla kadar geçici alıkoyma mümkündür. Bu süre içinde tedavisi tamamlananlar dalış görevine dönmektedir. Süre sonunda iyileşme sağlanamıyorsa yönetmeliğin genel hükümleri uygulanmaktadır.
Dalgıç ihtisasında en üst yaş kaçtır?
Dalgıç ve kurbağa adam ihtisas adayları için en fazla otuz, dalış tabibi, dalış sağlık astsubayı ve basınç odası operatörü adayları için en fazla otuz beş yaş öngörülmektedir. Bu yaş üzerindeki başvurular kabul edilmemektedir.
Lazer göz ameliyatı yaptıran personel denizaltı veya dalgıç ihtisasına başvurabilir mi?
Denizaltı adaylığında altı aylık, dalgıç-kurbağa adam ihtisasında ise periyodik muayene açısından üç aylık takip sonrasında görme kaybı ve komplikasyon gelişmemiş olmak koşuluyla lazer ameliyatı bu ihtisaslara engel sayılmamaktadır. Somut durumun değerlendirilmesi için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Denizaltı ihtisaslı personelde ruh sağlığı tanısı ne zaman ihtisasın sona ermesine yol açar?
Hastalıklar Listesi'nin 17. maddesi (A) dilimi kapsamındaki herhangi bir tanı denizaltıcılığı doğrudan sona erdirmektedir. 16. madde (A) diliminde idame tedavisi alanlar ise üç ayda bir kontrol edilmek üzere bir yıla kadar geçici olarak görevden alıkonulabilmekte; bu sürede tedavisi tamamlananlar göreve dönmektedir. İlgili madde ve dilim kapsamını Sorgulama Aracımız üzerinden inceleyebilirsiniz.
Sağlık kurulu kararına itiraz nasıl yapılır?
Sağlık kurulu kararlarına itiraz, hakem hastane süreciyle yapılmaktadır. Denizaltı ve dalgıç ihtisaslarında itiraz muayeneleri de yalnızca uçucu ve dalgıç sınıfı raporları vermeye yetkili hastanelerde yapılmaktadır. İtirazın yasal süre içinde yapılması, idari yargı yolunun açık tutulması açısından belirleyicidir.
Hangi hastalıklar dalgıç ihtisasına devam etmeyi kesin olarak engeller?
Bronşiyal astım, aktif akciğer hastalığı ve geçirilmiş tüberküloz; 21. madde (A) dilimi (2), (3) ve (4) numaralı fıkralar kapsamındaki kulak hastalıkları; larenjektomi, larengoseli, tümör ve stenoz bu engeller arasındadır. Tam liste için TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımızı inceleyebilirsiniz.
Kırk yaş üstü dalgıç veya denizaltıcı personel görevine devam edebilir mi?
Evet. Yönetmelik bu personel için ayrı bir değerlendirme öngörmüş olup yaşa bağlı fizyolojik değişiklikler dikkate alınmaktadır. Mutlak bir kontrendikasyon yaratmayan durumlarda görevin sürdürülmesi uygun görülebilmektedir. Salt yaş nedeniyle ihtisasın sona erdirilmesi değil, bireysel sağlık durumunun değerlendirilmesi esastır.
